Izvor: Politika, 06.Mar.2012, 00:23 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Periferija raste, centar se smanjuje
U predgrađa se doseljava radno sposobno stanovništvo, sa višim natalitetom od proseka
U odnosu na druge zemlje, Srbija ima velike opštine, nastale ukrupnjavanjem manjih. Zato ih je sad ukupno 150, uz 24 sa statusom grada. Nasuprot tome, Francuska ima oko 37.000 opština, Mađarska oko 2.800 opština i 320 gradova, Hrvatska 430 opština i 120 gradova, Slovenija 199 opština i 11 gradova. Pitanje je zašto je kod nas došlo do ukrupnjavanja. Delimično iz političkih razloga (u >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << drugoj polovini 20. veka), to jest zbog lakše kontrole veće teritorije, a i zbog centralizacije većeg broja naselja oko jednog grada. Zato neke opštine imaju više od stotinu naselja. Ovako velikom broju naselja iz jednog centra se ne može posvetiti jednaka pažnja. Ovo je i jedan od razloga demografskog pražnjenja sela i njihovog ekonomskog urušavanja.
Sa druge strane, postoji strah da bi usitnjavanje opština povećalo ionako veliku administraciju, pa se zahtevima za stvaranje novih opština pristupa s rezervom. Nezavisno od toga, stanovništvo nekih naselja u blizini gradova se toliko uvećava da prejudicira neminovnost formiranja novih opština. Primeri za to su naselja na obodu Beograda koja su u protekle dve-tri decenije udvostručila broj žitelja. Recimo, periurbano naselje Borča deo je opštine Palilula, ali postoji predlog da se od naselja na levoj obali Dunava, sa Borčom kao centrom, formira nova opština. Sličan primer su i naselja Kaluđerica i Leštane, koja pripadaju prigradskoj opštini Grocka, a funkcionalno srastaju sa Zvezdarom. To ,,srastanje” se dešava sa mnogim drugim naseljima koja imaju dobru komunikaciju sa gradom, uz pogodno i relativno jeftino zemljište za izgradnju.
Tako su se naši veliki gradovi širili, dok stanovnici novih i sve većih naseobina iskazuju želju da formiraju posebnu lokalnu samoupravu. U Beogradu to su naselja sa po nekoliko desetina hiljada stanovnika, ,,spavaonice” bez dovoljnog broja škola, zdravstvenih ustanova itd.
Zanimljivo je da se u ,,suburbije” doseljava radno sposobno stanovništvo, sa višim natalitetom od proseka, pa osim mehaničkog ovde beležimo i nešto veći prirodni priraštaj.
Nasuprot tome, beležimo pad broja stanovnika u centralnim gradskim zonama (opština Stari grad od 1991. za dvadeset hiljada): u tim delovima grada populacija je starija, a u stambene zgrade se useljavaju predstavništva raznih firmi.
Nova naselja bi zato formiranjem opština na obodima gradova dobila mogućnost da bolje kreiraju sopstveni razvoj i imala bi organizaciju teritorije primereniju potrebama lokalnog stanovništva. Naravno, to bi značilo i bolje lokalno planiranje. Formiranje novih opština može da donese i novu administraciju (što nije nužno) ali i potrebu za ,,umrežavanjem” sa susednim i širim teritorijama gde bi se rešavali problemi od zajedničkog interesa.
Ipak, inicijative o formiranju novih opština govore o velikim razlikama u funkcionalnosti lokalnih samouprava, pa i o neprilagođenosti mnogih od njih stvarnim potrebama stanovništva. Zato je na nivou Srbije u okviru Prostornog plana republike 2010. godine analizirana funkcionalna podeljenost teritorije. Deo tog plana je i studija o funkcionalnim urbanim područjima kao centrima kojima druga naselja gravitiraju. Ovo može biti osnov nove realne teritorijalne organizacije prilagođene stvarnom stanju na terenu. Na primer, negde autoput tako razdvoji naselja jedne opštine da ona sa druge strane saobraćajnice bivaju više okrenuta susednoj. Ili je postalo uobičajeno da stanovništvo naselja u blizini velikog grada radi ili ide u školu u tom gradu, dok im je opštinski administrativni centar u sasvim suprotnom pravcu. Opštinske granice su ponekad prepreka da se lagodno obavlja zanimanje ili dobije usluga.Sve su to razlozi da se o novoj organizaciji lokalne samouprave organizuju rasprave, urade studije na konkretnim primerima, čuju argumenti lokalnog stanovništva i, tamo gde je potrebno, formiraju nove opštine.
Docent na Geografskom fakultetu BU
Velimir Šećerov
objavljeno: 06.03.2012.
