Izvor: NoviMagazin.rs, 28.Jan.2018, 11:35 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Momčilo Pantelić: Između Tukidida i Sinatre
Strano političko telo potopljeno u ledenu vodu domaćina moglo bi da spreči izbijanje novog Hladnog rata. Ovako bi mogao da glasi “recept” američkog ambasadora Džona Hantsmena u Rusiji.
On se povodom pravoslavnog Bogojavljenja smočio u reci Istri da bi “bolje iznutra upoznao veliku kulturu”, pa i da praktikovanjem lokalne “tradicije po mrazu” doprinese “otopljavanju” odnosa između dve velike sile. A koji su, prema analitičarima, spali i ispod tačke smrzavanja, >> Pročitaj celu vest na sajtu NoviMagazin.rs << zbog čega drhti i cvokoće praktično ceo svet.
Hantsmen se, pritom, iskazao kao trostruki disident. Prvo, što se kao mormon poneo po običaju druge vere; drugo, što je trostrukim potapanjem glave nadmašio Vladimira Putina, koji je obred zadovoljio samo jednim zagnjurivanjem; treće, i najvažnije, što je – simbolički “skrenuo s puta” zacrtanog u novoj vašingtonskoj strategiji, u kojoj su Rusija i Kina označene kao najveće glavobolje za Ameriku, veće čak i od terorizma.
Nadmetanje među velikim silama, a ne terorizam, sada je najveći izazov za našu nacionalnu bezbednost – obrazložio je šef Pentagona, penzionisani general Džim Matis. Rusiju i Kinu je pritom okvalifikovao kao “revizionističke sile koje bi da svet oblikuju po njihovim autoritarnim modelima”. Revizionizam se, i iz drugih američkih izvora, nalazi u intervencijama koje pomeraju granice – Rusije u Ukrajini i Gruziji, a Kine u Južnokineskom moru, kao i korišćenjem energetske moći Rusije i finansijskog uzleta Kine – zarad prevage u geopolitičkim nadmetanjima sa Zapadom.
Moskva i Peking odbijaju te prozivke kao “relikte hladnoratovskog mentaliteta”. Činjenica je, međutim, da njihov udeo – tvrdom ili mekom silom – u globalnim nadgornjavanjima raste, a američki opada.
Tu se, pored diplomatske ekvilibristike sa Arhimedovim zakonom (svako telo uronjeno u tečnost gubi prividno od svoje težine…) ambasadora Handsmena, pojavljuje još jedno nasledstvo antičke Grčke – Tukididova zamka. Kao takav opisan je nalaz drevnog istoričara (iz sukoba Atine i Sparte) koji sugeriše da veliki konflikt izbija kad dominantnoj sili rival ugrozi primat. Hroničari navode da su ratovi izbijali u 11 od 15 slučajeva promena globalnog odnosa snaga.
Donald Tramp i njegovi glavni savetnici primećuju prodore rivala i žele da ih obuzdaju. Ne priznaju nalaz sunarodničkog globaliste Farida Zakarije da promene nisu nastale zbog klecanja Amerike već zbog rasta drugih, nastavljaju da insistiraju na tezi da je Barak Obama unazadio status SAD “prevelikom popustljivošću” prema “otpadničkim silama” i kliču: “Amerika se vraća svom silinom i pobediće”. To jest, priznaju postojanje konkurenata, ali da Amerika ima i snage i volju da ostane na vrhu tabele svetske moći.
Rusija i Kina, pa i EU i mnogi drugi, konstatuju da svet već godinama više nije unipolaran (sa dominacijom SAD) već multipolaran, sa više centara odlučivanja o finesama osavremenjivanja globalnog poretka. Put te tranzicije prilično je neravan i krivudav, gotovo kao pri svojevremenim prelascima s jednopartijskog na višestranački sistem, s tom razlikom što se onda širila klasična demokratija, dok je sada u razmahu modernizovana autokratija. Kina, tako, sugeriše da bi njen model mogao da posluži i drugim zemljama, a Rusija povećava pritisak na bližu i dalju okolinu da joj se prikloni i “shvati” da je Zapad na pogrešnom putu.
Autori u uticajnom časopisu Forin afers predlažu i paket mera koji odgovara, po njihovom mišljenju, već razigranoj novoj verziji Hladnog rata. Činjenica je da i sada velike sile nastoje da svoje različite sisteme nametnu kao bolje od konkurentskih, ali da ovoga puta nema idealizacije nijednog od njih, da je svet osvanuo u zori bez uzora.
Novost, bar u novijoj istoriji, predstavlja i okolnost da najveća i donedavno globalno dominirajuća sila, sada unutar poretka koji je mahom ona oblikovala, registruje disidente i doživljava ih kao demonstrante čije neopravdane akcije treba rasturiti.
Ne verujem u drastičnu, ratnu varijantu Tukididove zamke. Velike sile neće udariti jedna na drugu, kao što nisu od 1953. kada je okončan rat na Korejskom poluostrvu.
Voleo bih primenu “doktrine Sinatra”, nazvanu tako po hitu popularnog pevača “Moj put”, koju su stratezi iskovali kao propoved da svako treba da ide svojim putem. Ali, baš uz tu pesmu Tramp je otvorio inauguracioni bal, a godinu dana kasnije vidimo do čega nas je dovela simbolika koju je odabrao za ples sa suprugom Melanijom: na njegovom (predsedničkom) putu je niz ćorsokaka i sudara (zasad, srećom, samo u najavi), sa drugima koji takođe idu svojim putem.
Nova američka strategija stavlja zvaničnu Srbiju u još delikatniji položaj od sadašnjeg. Za nepodnošljive “revizioniste” globalnog poretka obeležila je zemlje s kojima smo “baš dobro” – Rusiju i Kinu. Pa će nam sve teže biti da objasnimo zašto se “naš put” na Zapad oslanja na revizioniste koji rade protiv Zapada?
Lakše je i lagodnije, izvesno, Beogradu bilo nekada davno. Kad su ga u Hladnom ratu Moskva i Peking etiketirali kao “revizionistu”, blagonaklonog prema Zapadu, dok je u njihovom gloženju koje je nagoveštavalo varijantu Tukididove zamke on primenjivao “doktrinu Sinatra”.
