Izvor: Politika, 21.Maj.2012, 02:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Mladi, obrazovani, nezaposleni
Ukoliko bismo generaciju posmatrali u demografskom (a ne genealoškom ili sociološkom smislu), što bi značilo da u središte stavljamo starosnu strukturu, mogli bismo uslovno da izdvojimo dva tipa generacija (kohorti): malobrojne „krnje” generacije koje su rođene za vreme ratova i one brojnije „bejbi bum” rođene posle njih. Ove prve su formirane za vreme Prvog i Drugog svetskog rata pa su prema podacima popisa iz 1953. najmalobrojnije kohorte činili stanovnici od sedam do 10 godina >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << (rođeni 1943/46) i oni od 34 do 39 godina (rođeni 1914/1919). Posle njih po pravilu dolaze brojnije generacije nastale usled perioda kompenzacije, pa je ,,ispupčenje” u starosnoj strukturi, koje je stvorila bejbi-bum generacija posle Drugog svetskog rata, slično fenomenu zabeleženom i nakon Prvog svetskog rata kada je takođe došlo do porasta rađanja.
Uticaj ovih generacija na starosnu strukturu nije kratkoročan, čak nasuprot, on se može primetiti i danas. Ukoliko ne dođe do nekih velikih i trenutnih potresa (ratovi, krize, epidemije), odnosno ako se stanovništvo razvija u relativno stabilnim uslovima, koje oslikava nizak natalitet i mortalitet, uticaj različitih generacija se primećuje preko veličine kohorte koje one reprodukuju. Naime, populaciono brojnije generacije čak i u uslovima niskog rađanja stvaraju i brojnije potomstvo posmatrano u apsolutnim ciframa, i obrnuto.
Činjenica da je 1981. godine broj najmlađih stanovnika bio veći u odnosu na 1971. iako je fertilitet bio u konstantnom opadanju, jeste primer uticaja nasleđene starosne strukture na prirodno kretanje, što je posledica stupanja mnogobrojnih bejbi-bum generacija (posle Drugog svetskog rata) u reproduktivni period. Ovo povećanje broja stanovnika starih 0-8 godina stvorilo je fenomen poznat kao eho generacija – decu bejbi-bum generacije.
Nastavak uticaja demografske inercije na starosnu strukturu može se primetiti i 1991. godine kada je broj najmlađih znatno smanjen u odnosu na period od pre 10 godina, jer su rođeni unuci krnje generacije rođene za vreme Drugog svetskog rata. Najmlađa krnja generacija rođena je 1999. godine (NATO bombardovanje), kada je broj živorođenih dostigao rekordno nizak broj, praćena je ,,mini kompenzacionim” periodom na početku novog milenijuma.
Koliko broj rođenih u određenom periodu utiče na njihov dalji životni ciklus? Da li veći broj znači veću konkurenciju? Da li je (među)generacijsko slaganje samo pitanje društvenog i političkog konteksta, ili i demografija igra bitnu ulogu?
Isterlinova teorija pretpostavlja da su manje kohorte u društvu prednost za njihove porodice, škole, tržište rada, odnosno da one uživaju viši nivo blagostanja tokom života. Velike kohorte smanjuju dohotke i ekonomske mogućnosti njenih članova u odnosu na manje brojne generacije, što dovodi do smanjenja fertiliteta, viših stopa aktivnosti žena, kasnijeg sklapanja braka, većeg broja razvoda, otuđenja. Velike kohorte se suočavaju sa pretrpanim tržištem rada, većim brojem radnika i većom konkurencijom, manjim mogućnostima za napredovanje, pa ekonomski uspeh kohorte može biti direktno u vezi s njenom populacionom veličinom. U našoj zemlji ipak smo imali slučaj da su baš mnogobrojne generacije pozitivno uticale na ekonomski razvoj tokom sedamdesetih godina, ali treba naglasiti da su sveukupni društveni uslovi bili povoljni.
Ukoliko bismo posmatrali broj nezaposlenih stanovnika u Srbiji u cilju sagledavanja generacijske favorizovanosti određenih kohorti, mogli bismo da zaključimo da se mlađe starosne grupe nalaze u podređenom položaju. Više od 100.000 stanovnika starosti od 25 do 29 godine je nezaposleno, a imaju najveći udeo višeg i visokog obrazovanja u odnosu na ostale starosne grupe. Zapravo ovde nastaju generacijski nesporazumi – starije mnogobrojne generacije (bejbi-bum) na korak su od penzije dok su mlađe, eho (njihova deca), uveliko ušle u radnosposobno stanovništvo, ali danas nepovoljni ekonomski trendovi loše utiču na njihovu zaposlenost. Najmanji broj nezaposlenih je od 35 do 49 godina, tako da te generacije najviše učestvuju i u ukupnoj zaposlenosti. Jasne su i polne asimetrije, pa manji broj nezaposlenih žena koje su starije od 55 godina najverovatnije znači da su već stekle pravo na penziju. Veliki broj nezaposlenih muškaraca starijih od 50 godina pogođeni su tranzicijom (nisu stekli pravo na penziju a pri tom su izgubili posao).
Geografski Institut ,,Jovan Cvijić” SANU
Jelena Stojilković
objavljeno: 21.05.2012.
