Izvor: Politika, 04.Nov.2012, 23:18 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ljubav u getu
„Izopačeni”, Martin Šerman/ Andrej Nosov, koprodukcija Hartefakt fond i Bitef teatar
Nastala prema drami američkog pisca Martina Šermana (1979), predstava „Izopačeni”, u režiji Andreja Nosova, društveno je angažovano i emotivno snažno ostvarenje koje nam je danas u Srbiji neizostavno potrebno, imajući u vidu bedan stepen poštovanja prava seksualnih i drugih manjina. Glavni deo radnje Šermanove veoma inspirativne i slojevite, društveno-psihološko-filozofske >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << drame, postavljen je u nacistički logor gde su predstavnici homoseksualnih (i nacionalnih) manjina izloženi zverskom maltretiranju. Ovi okviri su metaforički moćno polazište i za šire poetsko bavljenje mogućnostima preživljavanja u represivnim okolnostima, odnosno kvalitetnim instrospekcijama o ljubavi i seksualnosti, veri, nadi, kao i životu per se.
Uvodne scene predstave dešavaju se u Berlinu, uoči početaka esesovskih čistki, a glavni likovi ovog dela radnje su mladi ljubavnici, gej par u fazi seksualnih eksperimenata i prekomernog hedonizma, Maks (Radovan Vujović) i Rudi (Boris Ler). Izuzetno čisto, jednostavno i vrlo sugestivno je prikazana njihova mladalačka naivnost, nezrelost, kao i beskrajna toplina i nežnost koje oni međusobno dele. Bitno je napomenuti da se tu insistiralo na elementarnoj, iskonskoj snazi njihove neuslovljene ljubavi, posebno zato što će te bezbrižne trenutke naglo smeniti scene užasa nacističkih progona i realnost pakla logora, gde će odanost i ljudskost surovo iscvileti u krvi, zadavljene golim rukama.
Značajan doprinos u verodostojnom predstavljanju berlinskog dela radnje dao je Branko Cvejić u ulozi Fredija, manipulativnog i namazanog biznismena, ali i dobro kamufliranog homoseksualca koji cinično podvlači fakat komercijalnog izrabljivanja homoseksualnosti. Posebno je upečatljiv song o nepripadnosti i egzistencijalnoj frustraciji koji on na početku izvodi, kao transvestit, hrapavim glasom, u polumraku i oblacima duvanskog dima – ova muzička scena raskošno prezentuje specifičnu atmosferu berlinskog andergraunda.
Nažalost, u drugom delu predstave, upotreba muzike i songova nije tako adekvatno uklopljena u stil igre (kompozitor Draško Adžić). Kada se radnja preseli u logor, muzički motivi, bazirani na srpskom etnu, postaće dominantni. Nije bilo neophodno tako muzički podvlačiti činjenicu da događaji imaju reference na današnju Srbiju, to je očigledno i bez te vrste akcentovanja, pri čemu se uvođenje tonova srpskih truba stilski ne uklapa. U tom pogledu je naročito problematičan Maksov song u kojem on peva da „pederi nisu stvoreni za ljubav” itd. Ta pesma je pregruba i predirektna i uopšte ne korespondira izuzetnoj suptilnosti koju proizvode glumci u tom delu predstave, njihovoj osetljivoj, psihološki prodornoj igri.
U logoru se preživeli Maks i njegov novi prijatelj Horst (Alban Ukaj) sve vreme kreću u ograđenom, vrlo skučenom prostoru, obavljajući sizifovski, izluđujući zadatak prenošenja kamenja sa jednog na drugi kraj. Ta njihova osuđenost na klaustrofobično vrtenje, koprcanje u sabijenom krugu simbolički predstavlja getoizaciju gej manjina, aludirajući na njihov današni položaj u Srbiji. Pri tome, veoma je važno napomenuti da ovde uglavnom nije reč o plakatskom, stereotipnom prikazu problema.
Naprotiv, on dobija univerzalnija značenja, prevashodno zahvaljujući moći teksta drame i izvanredno ubedljivoj igri glumaca (pored navedenih, nastupaju još i Miloš Isailović, Strahinja Lacković, Draško Adžić). Konkretan i nesporan problem lošeg društvenog položaja gej populacije u Srbiji, u predstavi postaje i znak opštijeg otpora prema društvenim ograničenjima, kao i podrške u borbi za pravo na ljubav i slobodu, u obezglavljujuće nazadnom društvu koje sistematski ubija sve suštinske vrednosti života.
Ana Tasić
objavljeno: 05.11.2012.
