Izvor: Politika, 01.Mar.2010, 23:11 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ideali na kojima Crkva opstaje
Srpska pravoslavna crkva je jedna od retkih institucija u srpskom narodu, možda i jedina, koja je u različitim vremenima uspela da prevaziđe svaku vrstu izazova ili iskušenja. To se dešavalo zahvaljujući snazi koja je dolazila iz suštine njenog ustrojstva. Čak i u slučajevima kada su mnogi u njenom radu prepoznavali izvesne slabosti i očekivali ozbiljnije potrese, ona je uspevala da sačuva neophodno jedinstvo i učvrsti sopstveni autoritet.
Danas sasvim izvesno može se zaključiti >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << da je Crkva lakše prevazilazila one probleme koji su bili rezultat spoljašnjeg uticaja ili pritisaka nego one koji su rezultat ,,unutrašnjih slabosti”. To je često izazivalo reakcije i onog dela Crkve koji nazivamo laici ili verujući narod, ali i onih čiji je odnos prema Crkvi bio na nivou simpatija ili podrške. Zbog recepcije da Crkvu sačinjava samo sveštenstvo, a ne i zajednica u kojoj sveštenici imaju posebnu odgovornost, često je u javnosti Crkva poistovećivana samo sa onima koji, u jednom trenutku svoje slabosti ili u kontinuiranom ispoljavanju greha, postaju paradigma lošeg stanja u Crkvi. To što oni čine izdvojene slučajeve ne oslobađa ih odgovornosti zbog nanošenja štete Crkvi kao zajednici.
Postoje, međutim, i primeri iz sasvim bliske prošlosti gde su se laici pokazali kao znatno bolji deo Crkve nego klirici. Reč je o bolesti i upokojenju blaženopočivšeg patrijarha Pavla. Bili smo svedoci želje pojedinih arhijereja da se novi patrijarh bira za života aktuelnog patrijarha. Skoro da se nije moglo čuti u narodu da je to potrebno, dok su glasovi iz reda arhijereja bili ne retki, pri čemu se ponekad nečiji glas prepoznavao kao glas portparola grupe istomišljenika. Zaboravljalo se, i po priznanjima iz Crkve, kakav ugled je u narodu imao patrijarh Pavle. Njegovo upokojenje je događaj koji se može označiti sintagmom ,,događanje Crkve” (bez aluzije na svojevremeno događanje naroda, koje je bilo organizovano). Mnogi su u pomenutoj žurbi prepoznali i uticaj politike, koja je želela, iz prepoznatljivih razloga, da dobije, kako je primećeno, ,,evropskog patrijarha”.
Nakon izbora novog patrijarha, dobronamerni su očekivali, a nedobronamerni se pribojavali, da će Crkva sačuvati onaj ne mali kapital, koji je stekla zahvaljujući ugledu patrijarha Pavla, ali i izraženoj privrženosti ogromnog broja ljudi (aktivnih i pasivnih vernika) SPC. Nasuprot tome, kao da se nekom žurilo, aktiviran je ,,slučaj Artemije”, pored drugih možda najsloženiji u Crkvi, jer je ovaj episkop paradigma dvostrukog otpora (jedan ima političku, a drugi crkvenu dimenziju). Sve je to pratila neuobičajena medijska kampanja, koja, u jednom trenutku, doprinosi ostvarivanju kratkotrajnih interesa njenih protagonista, ali u dugoročnoj perspektivi prepoznaje se kao ključno mesto identifikacije sinhronizovanog nastupa pojedinih političkih i crkvenih centara moći.
Ono što naročito pada u oči, u kontekstu medijskog interesovanja za Crkvu, jeste stvaranje slike o primatu materijalnog bogatstva kod pojedinih pripadnika Crkve. Iako nije reč o masovnoj pojavi, ona, u moru sveopšteg siromaštva, deluje iritirajuće i postaje ključni antipod onim vrednostima koje Crkva vekovima promoviše. Program za prevazilaženje takvog stanja je jednostavan: bogoljublje i bratoljublje nasuprot samoljublju i srebroljublju; uzvišenost i solidarnost nasuprot gordosti i bezosećajnosti. To su ideali zahvaljujući kojima Crkva kao institucija i opstaje. Nije reč samo o idealima, već i o realnosti koja se manifestuje kroz mnoge svetle i svete primere u istoriji Srpske crkve. Njih ima i u sadašnjosti, ali ih je teško prepoznati upravo zbog neodgovornosti pojedinaca i manipulacija onih koji vrebaju svaku priliku da predstave Crkvu kao retrogradnu instituciju, namenjujući joj mesto u ,,muzeju starina”. Crkva ne može i ne treba na to da pristane. Zbog toga je njena odgovornost još veća, naročito u onim momentima kada preuzima odgovornost za one probleme koje nadilaze, po mišljenju mnogih, okvir njenih kompetentnosti. Tu se ona i susreće sa političkim interesom, koji nastoji da je pridobije za sebe i time kratkotrajno ili dugoročno profitira u zavisnosti od krajnjeg ishoda problema.
Možda deluje paradoksalno, ali može izgledati istinito: Crkva mora da napravi podvig i da iz jedne faze bučnog prisustva u javnosti pređe u tiho rešavanje problema u sopstvenim redovima. Svakako ne sa onima koji su forsirali sadašnju metodologiju, koja je bliža političkom nego crkvenom životu.
Profesor univerziteta u Nišu i Kosovskoj Mitrovici
Dragiša Bojović
[objavljeno: 02/03/2010]
