Izvor: Politika, 09.Nov.2012, 15:43 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dan primirja u Prvom svetskom ratu, državni praznik Srbije
BEOGRAD – Dan primirja u Prvom svetskom ratu, 11. novembar, ove godine se prvi put slavi kao državni praznik u Srbiji.
Tokom tog rata koji je i započeo napadom Austrougarske na Srbiju nepovratno je, između ostalog i zahvaljujući žilavom otporu Srba, preoblikovana karta Evrope. Proboj Solunskog fronta, koji su izveli Srbi, doveo je do postupnog raspada Austro-Ugarske i kapitulacije Nemačke, čime je, do tada najrazorniji rat, svetskih razmera, konačno završen.
Nedvosmislena >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << namera vlasti u Beču, što je bilo bez ikavog zazora naglašavano, bila je da se Srbija potpuno uništi, ali je žilav otpor Srba, mudro državno vođstvo kao i svesna žrtva čitave nacije doveo da velike pobede.
Austro-Ugarska je vojne operacije protiv Srbije započela polovinom avgusta 1914. vrlo samouvereno, ali su potpune pobede Srba u bitkama na Ceru (avgust 1914.) i Kolubari (decembar 1914.) iznenadile tada čitav svet.
Kada se oktobra 1915. dogodila zajednička masivna ofanziva Austro-Ugarske, Nemačke i Bugarske na Srbiju, uslediće, nakon žilavog otpora, postupno odstupanje srpske vojske i državnog vođstva preko Stare Srbije, odnosno Kosova i Metohije, i planinskih vrleti i divljina današnje Albanije i Crne Gore, do obala Jadrana i Jonskog mora.
Iako strahovito proređena, srpska vojska se postupno oporavila, većinom na Krfu i u zaleđu Solunskog fronta, odakle će nakon više pokušaja polovinom septembra 1918. probiti Solunski front.
Kao posledica velikih srpskih pobeda, Bugarska je kapitulirala poslednjih dana septembara, a Austro-Ugarska prvih dana novembra 1918. godine, da bi potom 11. novembra 1918. u Kompijenju, kapitulirala i Nemačka. Taj čin označio je kraj najvećeg i najrazornijeg rata koji je svet do tada video.
Srbija je u tom ratu ukupno izgubila 1.248.136 stanovnika, odnosno 28 %. U stvarnosti taj procenat je mnogo veći kada se imaju u vidu državni okviri Srbije od pre Balkanskih ratova, koji su, prosto i po sastavu stanovništva, izneli „na svojim leđima” čitav taj rat, uz bitnu pomoć desetina hiljada Srba dobrovoljaca sa prostora negdašnje Austro-Ugarske.
Pobede srpske vojske krunisane su odlukama Srba iz do tada neoslobođenih krajeva da se prisajedine Srbiji, take se Vojvodina prisajedinila Srbiji 25. novembra 1918. (Srem dan ranije), a Crna Gora 26. novembra, usledilo je potom proglašenje ujedinjenja 1. decembra 1918. kada je regent Aleksandar Karađorđević, u palatu Krsmanović na Terazijama u Beogradu, proglasio stvaranje Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca.
Prema memorandumu Delegacije Kraljevine SHS na mirovnoj konferenciji u Parizu, Srbija je od jula 1914. do oktobra 1915. mobilisala više od 707.000 ljudi odnosno 24 odsto ukupnog stanovništva. Bilo je to 40 odsto ukupnog broja muškog stanovništva, daleko više nego bilo koja zaraćena zemlja.
Ukupno, zaraćene strane u Prvom svetskom ratu mobilisale su oko 70 miliona vojnika, a poginulo je ili stradalo na drugi način probližno 20 miliona, u tom smislu srpske žrtve za ukupnu pobedu saveznika u tom ratu bile su, u poređenju sa drugima, nemerljive.
Kao posledica Prvog svetskog rata čak četiri velike imperije koje su, na ovaj ili onaj način vekovima postojala, prestale su da postoje, Austro-Ugarska, Turska, Rusija, Nemačka, a nastao je niz novih nacionalnih država, među kojima i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.
Dan primirja u svim pobedničkim zemljama svečano se obeležava još od 1919. što je i kod nas bio slučaj do Drugog svetskog rata.
Narodna skupština Republike Srbije krajem 2011. godine usvojila je izmene Zakona o državnim i drugim praznicima kojim je predviđeno da se Dan primirja posebno obeležava i da obavezno bude neradan dan.
Obeležavanje Dana primirja uz amblem s Natalijinom ramondom
BEOGRAD – Zakonom o državnim i drugim praznicima u Republici Srbiji uvršten je i 11. novembar kao Dan primirja u Prvom svetskom ratu, koji, kako je saopšteno iz kabineta predsednika Republike, treba obeležavati na vidljiv i upečatljiv način, a jedna od mogućnosti je nošenje amblema sa cvetom Natalijina ramonda.
„Republika Srbija mogla bi da započne običaj nošenja cveta u nedelji koja prethodi Danu primirja. U tim danima, a na osnovu preporuke Vlade, državni funkcioneri i zaposleni u državnoj upravi, učenici, studenti, sportisti, kao i javne i medijske ličnosti, mogli bi da na reverima i drugim prikladnim mestima, nose odgovarajući simbol”, navodi se u saopštenju.
Natalijina ramonda je biljka koja raste kako u Srbiji, uglavnom na istoku, tako i na planini Nidže, čiji je najviši vrh Kajmakčalan.
Njena simbolika je višestruka, kako zbog staništa, tako i zbog imena – cvet nazvan po kraljici Nataliji Obrenović.
Cvet Natalijina ramonda je poznat i kao cvet feniks koji se, i kada se potpuno osuši, ako se zalije, može oživeti, što ukazuje na vaskrs srpske države iz pepela posle Prvog svetskog rata, kaže se u saopštenju kabineta predsednika Srbije.
Tanjug
objavljeno: 09.11.2012.
