Izvor: Politika, 18.Jul.2012, 00:22 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Da li je moguć napredak u odnosima sa Berlinom
Nemačkoj je bilo potrebno da se afirmiše kao nova diplomatska sila sa sposobnošću da oblikuje spoljnu politiku EU
U našoj javnosti sve se češće pominje Berlin kao ključna spoljnopolitička adresa za Srbiju i nema političkog ili stranačkog čelnika koji nije išao baš tamo na konsultacije. Da li je moguće suštinsko unapređenje odnosa sa Nemačkom, ili je to samo retorika kojom se ojačava pozicija u unutrašnjoj politici?
Razmotrimo prvo kako Nemačka gleda >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << na budućnost Evrope, njeno proširenje i Balkan? Nemci i Francuzi su bliski ideji da Evropa mora biti politički identitet, što ih razlikuje od britanskog pristupa. Nemačka vizija Evrope je vizija jedne skoro savezne države u kojoj je prioritet ekonomija socijalno-tržišnog tipa sa jakim i stabilnim evrom. Model suverene nacionalne države smatra se u dobroj meri prevaziđenim, dok su prioriteti decentralizacija i ugovaranje sistema ravnopravne finansijske raspodele među državama članicama (Finanzausgleich). Red i liberalizam moraju se proširiti na srednju Evropu, jer je Nemačkoj imperativ da bude okružena stabilizovanim državama. Zatoje onasnažno podržavala ulazak zemalja srednje Evrope u EU, naročito Poljske. Njen geopolitički prioritet u Evropi je predstava centralnosti (Mittellage): Nemačka sebe vidi u centru nove Evrope, osiguravajući položaj koji je dodatno politički osnažuje i pruža idealnu priliku moćnoj industriji za osvajanje novih tržišta.
Iako je položaj novih članica EUiz srednje Evrope prema Nemačkoj povremeno podsećao na odnos Meksika prema SAD, nesumnjivo je da su one profitirale od tako definisanih nemačkih prioriteta. Nemačka je osiguravanje svog središnjeg položaja u Evropi i stabilizovanje država na njenim istočnim granicama „finansirala” značajnim novčanim transferima u te države, a čest je slučaj da su se nemačka preduzeća masovno selila u srednju Evropu da bi sačuvala kompetitivnost industrijske pozicije (aktuelni trend „delokalizacije”). Razumevajući ovu realnost, dolazimo da zaključka da Nemačka, iako ima interese na Balkanu, njega ne percipira kao prioritet za delovanje, što se odražava i na ekonomsku saradnju i na brzinu integracije balkanskih država u EU.
U Berlinu, kao uostalom i u svim evropskim ključnim prestonicama, definitivno je preovladalo gledište da je državama Balkana članstvo u EU – budućnost. Ne postoji alternativa u smislu privilegovanog partnerstva kakvo se u poslednje vreme nudi Turskoj. Međutim, otežavajuća okolnost je da za Berlin integracija Balkana nije podjednak prioritet kao što je bila integracija centralne Evrope. Za razliku od na primerItalije, koja svoje vitalne interese još uvek prepoznaje na Balkanu i u Mediteranu, za većinu evropskih država veliko proširenje iz 2004. predstavljalo jeistorijsko ujedinjenje kontinenta. Za Balkan je ostalo mnogo manje entuzijazma i sredstava i prednost se daje stabilizaciji u odnosu na integraciju.
Iako,dakle, u poređenju sa centralnom Evropom i Ukrajinom, a naročito s Rusijom, Balkan predstavlja zonu sekundarnog interesa za Nemačku, ona ipak ima ambiciju da se na njemu politički i naročito ekonomski pozicionira. Srbija, kao najveća zemlja zapadnog Balkana, kao zemlja sa središnjim geografskim položajem i ugovorima o slobodnoj trgovini sa EUi Rusijom, ima potencijal da postane ključni nemački partner u ovom delu Evrope. Bliska ekonomska saradnja i nemačke investicije mogu Srbiju učiniti do određene mere interesantnijom i zaraditi joj snažniju podršku. Problem je što iz nemačke percepcije dobri ekonomski odnosi ne podrazumevaju automatski dobre političke odnose.
Razlog za izvesno nepoverenje i podozrenje prema Nemačkoj u najnovijoj istoriji datira od unilateralnog priznanja Hrvatske 23. decembra 1991. godine, uprkos preporukama Evropske političke saradnje, tadašnjeg mehanizma za neformalnu konsultaciju država članica EUo pitanjima spoljne politike. Usaglašeno priznavanje Hrvatske od strane država EU usledilo je nedugo zatim, 15. januara 1992, kao pokušaj da se očuva privid evropskog jedinstva. U suštini, ubrzo nakon ujedinjenja, Nemačkoj je bilo potrebno da se afirmiše kao nova diplomatska sila sa sposobnošću inicijative i kapaciteta da oblikuje spoljnu politiku EU. Priznavanje je usledilo i kao posledica ambicije da se što pre zauzmu jasne pozicije na Balkanu, kada je bilo očiglednoda će se SFRJ raspasti. Nezavisno od geopolitičkih razloga, nemačka elita i javno mnjenje vide Srbiju kao glavnog uzročnika sukoba koji su pratili raspad SFRJ i smatraju da se određena cena mora platiti, poput cene koju je Nemačka platila u odricanju od teritorije bivše istočne Pruske, nakon Drugog svetskog rata. Prihvatanje odgovornosti i „dobrosusedska saradnja” se vide gotovo kao ključni znak prihvatanja „evropskih vrednosti”.
Najkomplikovanija otežavajuća okolnost je suprotno viđenje sudbine Kosova, zakomplikovano nemačkim priznanjem 20. februara 2008. Nemačka traži sprovođenje Ahtisarijevog plana i normalizaciju sa Prištinom, poput one između dve Nemačke za vreme VilijaBranta. Ne bitrebalo da začudi ukoliko pojedini (ne)formalni zahtevi u vezi sa otvaranjempregovora Srbije iEU budu neobično podsećali na pojedine članove sporazuma dve Nemačke iz 1973. godine. Sa druge strane, Srbija želi normalizaciju sa Prištinom, ali u smislu nastavka tehničkog i iniciranja političkog dijaloga. Da li će kompromis biti moguć, videćemo u decembru, ali nepobitno je da Nemačka, iako zasad teško može biti ključni partner, ostaje najvažniji faktor u Evropi i na Balkanu.
Nikola Jovanović
objavljeno: 18.07.2012
