Izvor: Vostok.rs, 12.Jan.2016, 20:55 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Crkva - simbol trajanja i opstanka
12.01.2016. - Kako je ujedinjena Srpska pravoslavna crkva i obnovljena Pećka patrijaršija. SPC, u vreme nastanka zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca, doživela svoj puni razvoj. Ujedinjenje u Sabornoj crkvi Karlovačke mitropolije
Stvaranjem jugoslovenske države 1918. otvoren je proces političke integracije Srba, ali je istovremeno nastala potreba za njihovim duhovnim jedinstvom, što jedino moglo da bude postignuto objedinjavanjem u jednoj crkvi. Sve do ratova za nacionalno >> Pročitaj celu vest na sajtu Vostok.rs << oslobođenje i ujedinjenje (Veliki i balkanski ratovi), pravoslavni Srbi bili su rasejani u šest crkvenih oblasti.
Mitropolija Srbije, s pet eparhija, obuhvatala je Kraljevinu Srbiju i bila je autokefalna. Karlovačka mitropolija, sa sedam eparhija, obuhvatala je sve pravoslavne Srbe u Vojvodini, Hrvatskoj i Slavoniji, kao i Crnogorsko-primorska mitropolija, s tri eparhije, koja je obuhvatala Kraljevinu Crnu Goru, bile su, takođe, autokefalne.
Srpska crkva u Bosni i Hercegovini, s četiri eparhije (dabrobosanska, zvorničko-tuzlanska, banjalučko-bihaćka i zahumsko-hercegovačka), potpala je 1878. godine pod jurisdikciju Carigradske patrijaršije. Dalmatinska crkvena oblast, s dve eparhije (dalmatinsko-istrijska i bokokotorska), pod Austrijom je bila u sastavu Bukovinsko-dalmatinske mitropolije, koja je, pored Srba, obuhvatala i Rusine i Rumune, takođe je bila pod Carigradskom patrijaršijom.
Crkvena oblast u Staroj Srbiji i Makedoniji, sa šest eparhija (sa statusom mitropolije): raško-prizrenska, skopska, debarsko-veleška, prespansko-ohridska, pelagonijska (bitoljska) i poleanska (dojranska), pripadala je Carigradskoj patrijaršiji. Ali, posle 1912. i 1913, odnosno 1919. godine, kada su bugarski i grčki episkopi napustili ove eparhije, one su ušle u sastav Beogradske arhiepiskopije, ali je njihov status u odnosu na Carigrad formalno ostao nerešen.
MILIONI VERNIKA
Tokom 1924. godine Srpska pravoslavna crkva, prema statistici, imala je pod svojim okriljem 5.715.178 duša u 29 eparhija. Od tog broja, 27 se nalazilo u Kraljevini, a dve van zemlje (budimska u Mađarskoj i američko-kanadska u Americi).
U novoj zajedničkoj državi, oslanjajući se na strogo dogmatska i kanonska načela, te crkvene oblasti samostalno su se razvijale. Prvi nagoveštaji za ujedinjenje u jednu Srpsku pravoslavnu crkvu stižu najpre iz Crne Gore i Vojvodine. Episkopi iz svih ovih crkvenih oblasti okupljaju se krajem decembra 1918. u Sremskim Karlovcima. Krajem maja naredne godine ideja o ujedinjenju je i ozvaničena izjavom arhijereja u kojoj se "izriče administrativno, duhovno i moralno ujedinjenje svih crkvenih oblasti".
Značajnu ulogu u ujedinjenju srpskih pravoslavnih crkava imao je upravo regent Aleksandar. On ne samo da je davao podršku ovom procesu nego je bio i njen inicijator. Ovakav Aleksandrov odnos mnogi su tumačili njegovom religioznošću, međutim, pravi motivi su bili iz nacionalno-političkih razloga, odnosno da crkva bude snaga koja će povezati sve Srbe bez obzira na njihove političke i stranačke razlike i druge podele.
Kod Aleksandra je bio prisutan još jedan značajan motiv. Posle boljševičke revolucije i stradanja ruske pravoslavne crkve i ugrožavanja Carigradske patrijaršije od strane Turske, smatrao je da srpska crkva treba da postane osnova pravoslavlja. Zbog toga je ruskoj crkvenoj emigraciji omogućio da Sremski Karlovci postanu duhovno središte svih izbeglih Rusa u Evropi.
Vreme će pokazati da je Aleksandar imao još jednu ideju koja je bila kako iz dinastičkih razloga, tako i iz sujetnih, a to je bila ideja o obnovi Pećke patrijaršije i da on, kao vladar iz dinastije Karađorđevića, bude nastavljač tradicije vladara iz Nemanjićke loze.
Ali ostvarenje ove zamisli podrazumevalo je sporazum s Vaseljenskom patrijaršijom u Carigradu. To je podrazumevalo ozbiljnu diplomatsku akciju, pa i određenu količinu novca i to ne baš malu. Polovinom avgusta 1919. u Carigrad je otputovala diplomatska delegacija, na čelu s Pantom Gavrilovićem, s punomoćjem regenta Aleksandra i pismom mitropolita Dimitrija.
Regent Aleksandar sa Episkopatom crkve 1921. godine
Pregovori o dobijanju saglasnosti Carigradske patrijaršije za ujedinjenje srpske crkve i uspostavljanje Srpske patrijaršije nisu tekli glatko i trajali su više od pola godine. Najsporniji je bio zahtev iz Carigrada, da u Staroj Srbiji i Makedoniji, zadrže crkveno-školske opštine i da se služba vrši na grčkom jeziku. Pokrenuta su, naravno, i određena materijalna pitanja. Kompromis je postignut ali kada je srpska strana pristala da Patrijaršiji u Carigradu isplati milion i pet stotina hiljada franaka.
Arhijerejski sinod Vaseljenske patrijaršije tek kada se uverio da je i poslednji franak isplaćen donosi odluku da se "usvaja, odobrava i blagosilja ujedinjenje svih srpskih pravo- slavnih crkava u jednu pravoslavnu crkvu, pod imenom Autokefalna ujedinjena srpska pravoslavna crkva Kraljevstva Srba, Hrvata i Slovenaca". Vaseljenska patrijaršija, takođe s blagonaklonošću, prima i obnavljanje stare Pećke patrijaršije, s njenim pravima i povlasticama, pošto su se sve eparhije koje su je sačinjavale našle pod vlašću ujedinjene srpske crkve.
Odluka u pismenoj formi uručena je tek posle izbora novog patrijarha u Carigradu, Miletijasa IV, u februaru 1922. godine. Međutim, vođstvo srpskih eparhija nije čekalo na taj dokument i odmah po dogovoru sa Carigradom, sredinom juna 1920. godine, regent Aleksandar donosi ukaz kojim je ozakonjeno ujedinjenje Srpske pravoslavne crkve, a proglašenje patrijaršije je zakazano za 12. septembar. Tih dana u Sremskim Karlovcima održana je i konferencija svih episkopa iz cele zemlje, koja je proglašena Ahijerejskim saborom, na kome je proglašeno vaspostavljanje Patrijaršije.
Svečani čin obavljen je u Sabornoj crkvi Karlovačke mitropolije. Ceremonija je bila puna simbolike vezane za Svetog Savu i cara Dušana. U Karlovcima su prvi put upotrebljene retke crkvene i istorijske relikvije, zastava cara Dušana iz manastira Hilandar, njegov krst iz manastira Dečani, krst Svetog Save iz Jerusalima, njegov epitrahilj i kadionica, srebrne patrijaršijske zastave, epitrahilj i kadionica iz doba pećkih patrijarha, delovi odežde patrijarha Čarnojevića Šakabente...
Izbori za prvog srpskog patrijarha održani su 12. novembra 1920. Najviše glasova je dobio mitropolit Srbije Dimitrije. Sutradan, 13. novembra, u Sabornoj crkvi, uz prisustvo svih arhijereja, članova vlade i regenta Aleksandra, uz zvona i topovske plotune, svečano je ustoličen, po propisanom ceremonijalu, prvi patrijarh ujedinjene Srpske pravoslavne crkve, Dimitrije. U izboru prvog patrijarha učestvovao je gotovo sav narod preko svojih predstavnika. Glasanje je bilo tajno.
Faksimil odluke Crnogorske mitropolije o ujedinjenju
Uspostavljanje Srpske patrijaršije i izbor patrijarha trebalo je da označe večno trajanje SPC, njen istorijski kontinuitet. Povezivanjem s Pećkom patrijaršijom, najbolje se mogla iskazati njena samobitnost. Zbog toga je prvi srpski patrijarh trebalo svečano da bude ustoličen i u Pećkoj patrijaršiji. I ova inicijativa potekla je od kralja Aleksandra. Taj čin trebalo je da se obavi već 25. juna 1921, ali je odložen zbog donošenja ustava. Ustoličenje je zatim zakazano za 24. oktobar 1922, u vreme održavanja proslave desetogodišnjice Kumanovske bitke, pa je stoga odloženo za leto 1923, a onda i za iduću, 1924. godinu. Razlozi za ova odlaganja nisu bili samo tehničke već i političke prirode jer je jedan deo arhijereja bio protiv ustoličenja u Peći.
Ceremonijal ustoličenja patrijarha, 28. avgusta 1924. bio je takođe ispunjen istorijskom simbolikom i uspostavljanjem direktne veze od prvog patrijarha iz vremena Nemanjića, pa drugim vaspostavljanjem 1557. i trajanjem do 1776, sa vremenom Karađorđevića. Svečanost je započela dolaskom kralja Aleksandra u Peć, gde ga je starešina manastira pozdravio kao "osvetnika Kosova, oslobodioca i ujedinitelja našeg naroda i istorijski pravog naslednika krune Nemanjića". U manastiru je obavljen i jedan "istorijski čin": Aleksandar je svečano zapalio dve velike sveće, koje je carica Milica ostavila kao amanet onom srpskom kralju koji "osveti Kosovo". Kralj je zatim prišao patrijarhu i svojom rukom mu stavio oko vrata skupocenu ogrlicu-panagiju, izrađenu od zlata i dragog kamenja u Parizu, godinu dana ranije prema nacrtu koji je poslat iz Beograda. Pored lika Svetog Save, u panagiji su ugrađeni i likovi srpskih patrijarha, svetitelja i srpskih vladara.
Svečanost ustoličenja patrijarha u Peći završena je litijom i defileom vojnih jedinica, uz masovno prisustvo naroda i sveštenstva.
SULTANI BIRALI PATRIJARHA
Vaseljenska patrijaršija, kao matica istočno-pravoslavne crkve, posle pada Carigrada pod tursku vlast izgubila je dotadašnji autoritet. Sultani su dali sebi za pravo da se osećaju naslednicima vizantijskih careva, a to je podrazumevalo njihovo mešanje u izbor patrijarha. Tih godina Carigradska patrijaršija je prekinula sve službene veze s Portom, potom se našla u vihoru tursko-grčkog rata, pod ogromnim pritiskom i Turaka i Grka. Vaseljenski presto nije imao svog patrijarha od 1918. godine, a tu dužnost je privremeno obavljao zastupnik Dorotej.
I. Miladinović,
Novosti
