Izvor: Politika, 21.Jan.2015, 23:07 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Četiri duga sata rata
Projekat ove trilogije je verovatno bio zgodan za konkurse brojnim fondovima koji podržavaju uspostavljanje dijaloga na društveno-politički trusnim područjima
Ambiciozno trodelno ostvarenje „Janje / Kokoš / Orao”, koprodukciju hrvatskih, bosanskih i srpskih pozorišnih institucija, čine tri predstave koje se bave temom ratova i njihovih posledica.
Dokumentarno „Janje” Zagrebačkog kazališta mladih je postavljeno u formi pozorišta u pozorištu, odnosno >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << kao otvorena proba predstave koja rekonstruiše dešavanja iz 1914. godine, početak rata i događaje koji su se odvijali na mestu gde je danas Zagrebačko kazalište mladih.
Tekst Jelene Kovačić je napisan na osnovu istraživanja istorijskih dokumenata i čine ga, između ostalog, labavo povezane pojedinačne priče žrtava rata, od Štefice Falice do napuštene dece. Predstavu je režirala Anica Tomić, gradeći od teksta multimedijalni dokumentarni performans. On ima elemente predavanja-performansa, odnosno, donosi spoj narativnog i dramskog, ali na naivan, scenski nedovoljno maštovit, usiljen način.
Najvrednija je igra glumaca Dubravke Kovjanić, Ivane Krizmanić, Vedrana Živalića, Enesa Salkovića, u dramskim delovima, kada oni psihološki utemeljeno predstavljaju konkretne žrtve rata, zaista dirljivo. Njihovu igru prate projekcije dokumentarnih fotografija, kao i video-animacije, ali predvidivo i jednoznačno, što je uglavnom karakteristika cele predstave
Umetnički najvredniji deo trilogije je sarajevska „Kokoš”, nastala prema motivima „Velike sveske” Agote Krištof, u režiji Selme Spahić (dramaturgija Bojana Vidosavljević, Adnan Lugonić i Dario Bevanda). Ovde se scenski nadahnuto, pomalo začudno i metaforički analiziraju teme nasilja i zla počinjenog u ratnim uslovima, a, takođe, se i problematizuje opravdanost ratovanja, kao i relativnost istine.
Radnja se dešava u nekakvom skloništu, drvenoj straćari, sklepanoj od dasaka, kroz koje gledaoci vire – deo publike je smešten na klupama koje okružuju ovaj kućerak (izuzetno zanimljiva scenografija Mirne Ler). Dolazak vojnika (odličan Alban Ukaj) unosi dodatnu napetost u inače napete odnose između dva brata blizanca, Lukasa i Klausa, pomalo beketovski oblikovanih (Filip Eldan, Nikša Eldan), i njihove babe (odlična Jelena Kordić Kuret).
U finalu, kada se scenografija efektno rasklapa, simbolički označavajući kraj rata, glumci uspostavljaju direktnu komunikaciju sa gledaocima. Podstaknuti smo na mišljenje o odnosima rata i mira, laži i istina, o njihovoj složenosti, međusobnim pretapanjima. Istina je nepostojan, izmičući pojam, zato izložen lakom izvrtanju.
Scenski je najslabiji beogradski „Orao”, nastao prema drami „Tvrdoglavi” Franca Ksavera Kreca, u režiji Ane Tomović. Radnja je ispletena oko teme sudbine ratnih invalida, njihove društvene izopštenosti. Ovaj problem je neosporno važan na našim prostorima, a glumci su se trudili da scenski ožive ovaj komad u slikama.
Posebno je probojna, ležerna, a emotivno snažna, igra Maje Izetbegović, kao Kristine, Helmutove žene. Miloš Timotijević je svedenim sredstvima prikazao Helmuta i tragediju žrtava rata, fizički upropašćenih, i gurnutih na đubrište društva. Branka Šelić je sa zlokobnom odsutnošću predstavila njegovu majku, a Feđa Stojanović prokleto pragmatičnog, nemilosrdnog oca Vilhelma.
Uprkos snazi teme i kvalitetu glumačke igre, zbog odsustva scenske razigranosti, rediteljske tromosti, i četrdesetak minuta ove predstave je bilo naporno pratiti.
U praksi je najproblematičnije to što se ove tri predstave igraju „u paketu”, tokom jedne četvorosatne pozorišne večeri, sa dve pauze od pola sata. Ne samo zato što je zamorno njeno praćenje, već i zato što su pojedinačni delovi trilogije stilski prilično različiti. Ne postoji među njima čvršća poetska veza koji bi stvorila jedinstveni estetski događaj i opravdala njihovu uklopljenost u jednu celinu.
Projekat „Janje / Kokoš / Orao” je u teoriji zanimljiv, i svakako značajan u produkcijskom smislu, zbog regionalnog umrežavanja. Imajući u vidu njegove učesnike, institucije iz različitih država bivše Jugoslavije, međusobno povezane problemom suočavanja sa posledicama ratova, projekat je verovatno bio zgodan za konkurse brojnim fondovima koji podržavaju uspostavljanje dijaloga na društveno-politički trusnim područjima.
U vezi sa tim je i njegov najkrupniji problem – to što se oseća da je on u celini svrsishodan. Nisu estetski razlozi njegov suštinski pokretač, već namenski. Trilogija „Janje / Kokoš / Orao” je uobličena tako da odgovara spoljnim zahtevima, produkcijskim, a ne unutrašnjim, umetničkim.
Ana Tasić
objavljeno: 21/01/2015
