Izvor: Politika, 03.Jan.2013, 13:30 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Bez čvrstog koncepta
Za Hegela je Sofoklova „Antigona” najsavršenije umetničko delo koje se bavi sukobom između države i porodice. Za Zigfrida Melhingera koji je odbacio Hegelovo svođenje „Antigone” na taj konflikt, Sofoklova tragedija je izraz borbe za ljudsko dostojanstvo, a Kreontov varvarski proglas zabrane pokopaPolinika predstavlja polazište kritike zloupotrebe vlasti i zahtev da se političkoj moći postave granice. Za Žana Divinjoa ova starogrčka tragedija prikazuje sukob između tradicije i novina, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << pri čemu ne izražava neizostavno ni moć prošlosti niti nadmoćnost sadašnjosti. Za nas danas je „Antigona” delo koje i dalje vrvi od poetske, filozofske, političke vitalnosti. Antigona je heroina u sukobu sa nemilosrdnom vladajućom politikom koja ubija sve ljudske vrednosti i gura narod u provalije beznađa. Ona je nosilac borbe za ljubav i pravdu, vrednosti koje su u ovim vremenima ispalim iz zgloba potpuno obezvređene, getoizirane u sistemu koji podržava bahatost, primitivizam i hohštapleraj svake vrste.
Ali, ne može se sa sigurnošću utvrditi šta Sofoklova „Antigona” konkretno znači za reditelja Jagoša Markovića. Osim najopštijih ideja koje neminovno proizilaze iz teksta i nesporno imaju svoju snagu jer je reč o moćnom delu dramske književnosti, Markovićeva predstava ne uspostavlja jasniji odnos prema ovoj antičkoj tragediji. Čvršći rediteljski koncept ne postoji, deluje skoro kao da su glumci pušteni da se na sceni sami snalaze sa tekstom.
U predvidivoj atmosferi dima, pustoši, pune razorenosti okruženja i muzike koja ilustruje pakao opšteg stradanja, glumci izlaze na scenu i pokušavaju da individualnim snagama interpretacije popune prazninu koju je na sceni stvorilo odsustvo osobenije rediteljske vizije. Zbog tog krucijalnog nedostatka scenske imaginacije, predstava je pretežno jednolična, suva, monotona. Ipak, nedvosmislena snaga Sofoklovog teksta i impresivni dometi pojedinačnih glumačkih ostvarenja pomažu gledaocu da stigne do kraja predstave.
Sjajna Vanja Ejdus je prodorno stvorila lik Antigone, samopouzdane, odlučne, smele, neumoljivo čvrste žene – ona sa eruptivnom sugestivnošću predstavlja nepodmitivu snagu ljubavi i neuništivost vrline, pravdoljubivost neumrljanu sumnjom. Dragan Mićanović je dao sasvim specifično tumačenje Kreonta, osionog političkog lidera ubeđenog da sva vlast pripada njemu. Njegov Kreont nije uobičajeno stamena kraljevska figura uzdignute glave i sigurnog držanja, već je od početka predstave ruina, jedan ludi tiranin, već skršeni autoritet. Mićanović ga je nesporno ubedljivo prikazao, ali u takvom tumačenju lika postoji mana: ne otvara se duboki jaz između onoga što je Kreont bio na početku (moćan vladalac) i onoga što će on postati na kraju (senka čoveka). Taj jaz je važan jer otkriva bitnu relativnost moći, privremenost visokih položaja, kao i istinu da je pad bolniji ako je visina veća. Kako je Mićanovićev Kreont senka od početka, gubi se veličina takve ideje pada. U finalu, nakon samoubistava njegovog sina Hemona (Momčilo Otašević) i žene Euridike (Sloboda Mićalović Ćetković), Kreontovo ludilo samo ulazi u napredniju fazu, gubitak njegovog razuma je dublji i beznadežniji. Kao da je u nekom bunilu ili košmaru, on odsutno ponavlja reči o svom bolnom gubitku moći, ali i smisla življenja uopšte.
Đurđija Cvetić sama predstavlja hor (tebanskih staraca) što je dobro rešenje jer se tako ukida utisak o anahronosti koji bi hor posebno stvorio. Likovi Ismene (Vjera Mujović) i Tiresije (Mihailo Janketić) nisu ostavili dubljeg traga. Za scenografiju se ne može reći da je funkcionalna, suviše je opšta i bezlična - čine je glomazne mobilne konstrukcije, stepenice, platforme (scenograf Jagoš Marković). Kostimi su nešto funkcionalniji, mada ne previše markantni, označavaju svevremenost radnje (kostimograf Bojana Nikitović).
Hegel je pisao i da su heroji poput Antigone umetnici koji ispoljavaju unutrašnju suštinu i pokazuju pravo svoga delanja. Herojstvo jeste osobena vrsta umetnosti, ali je i umetnost herojstvo, posebno u vremenu ispalom iz zgloba, bilo ono Sofoklovo, Antigonino, Hamletovo ili naše. Umetnost koja se sa punom svešću bavi sopstvenim vremenom je potrebna društvu za opstanak kao što je telu potrebna voda. Šteta je što nas Markovićeva predstava nije dovela do punog doživljaja herojstva Sofoklovog dramskog sveta.
Ana Tasić
objavljeno: 03.01.2013.
