Izvor: Politika, 30.Avg.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U Srbiji 14 "cevi" na sto stanovnika
Procenjuje se da u ilegalnom vlasništvu ima i do 900.000 komada oružja
Institut za međunarodne studije iz Ženeve objavio je prekjuče, a agencija Rojters prenela, da građani Srbije u legalnom posedu imaju tek nešto manje oružja nego građani Iraka. U Srbiji, prema ovim podacima, postoji 38, a u Iraku 39 registrovanih "cevi" na sto stanovnika. Najviše oružja, prema tom izveštaju (a to je podatak koji se ne menja decenijama) imaju građani SAD a zatim, tvrde u pomenutom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << institutu, slede Jemen, Finska, Švajcarska i – Srbija koja je otprilike u rangu Iraka.
Iako se na Balkanu ratovalo tokom devedesetih i odranije postoji kult oružja, u Iraku se ratovalo još od osamdesetih, žestoko se ratuje i danas, pa bi se teško moglo reći da je prosečan Srbin vezan za oružje otprilike podjednako kao i prosečan Iračanin. Nije poznato kojom metodologijom su švajcarski akademci došli do podataka o broju legalnih "cevi" na sto stanovnika, ali prosta računica govori da su pogrešili, bar kada je reč o Srbiji. Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku 2002. godine u Srbiji (bez Kosmeta) popisan je 7.498.001 stanovnik, dok je MUP otprilike u to vreme objavio da se u legalnom posedu građana nalazi 1.056.314 komada oružja. Prostom računicom, kada se broj "cevi" podeli sa brojem stanovnika, dobije se 0,14 što znači da na sto građana dolazi 14 komada oružja.
Ovom tematikom bavi se i Centar za kontrolu lakog i malokalibarskog oružja, regionalna organizacija UNDP čije je sedište od 2002. godine u Beogradu. Prema podacima na koje je "Politici" ukazala Ana Martinović zadužena za odnose sa medijima u ovoj organizaciji, u Srbiji i dalje postoji velika količina lakog (po vojno-policijskoj terminologiji streljačkog ili pešadijskog) oružja. Ukupna količina procenjuje se na oko tri miliona "cevi", od čega je u legalnom posedu građana 1,05 miliona, a smatra se da se u ilegalnom posedu nalazi oko 900.000 komada dok je ostatak u arsenalima vojske i policije.
Procena "tamne brojke" kriminala uvek je osetljiva i teško dokaziva, pa tako i kada je reč o oružju u ilegalnom posedu. Istraživači Centra za kontrolu lakog i malokalibarskog oružja do ove procene su došli anketirajući relevantne izvore. Zanimljivo je da im je MUP Srbije u zvaničnoj prepisci u prvi mah broj ilegalnih cevi procenio na 60.000, a kasnije, posle značajnog odziva građana tokom legalizacije i predaje oružja, objavljena je nova procena – 220.000 komada oružja. Urađeno je to po metodologiji koja se primenjuje u EU, policije tih država procenjuju da "tamna brojka" iznosi oko 20 odsto od uredno registrovanog oružja.
U svojim analizama, istraživači Centra za kontrolu lakog i malokalibarskog oružja uzeli su u obzir anonimne poverljive izvore čije su procene govorile da u Srbiji postoji neverovatnih milion i po "cevi" na "crno". Kada su sve procene uzete u obzir, izvučen je prosek – 900.000 komada oružja.
Kada je reč o oružju u legalnom posedu građana, njegovo držanje i nošenje regulisano je Zakonom o oružju i municiji. Većinom je reč o oružju nabavljenom za potrebe lične bezbednosti, pištoljima i revolverima, a zatim slede lovačke puške, trofejno i sportsko oružje. Krajem 1998. godine zakonom je razdvojeno pravo držanja od prava nošenja oružja. Dok je ranije svako ko ima oružni list mogao da pištolj zadene za pojas i kreće se gradom, od te godine daju se posebne dozvole za nošenje koje izdaje policija onima za koje proceni da im je ugrožena lična bezbednost. Pošto je reč o diskrecionoj proceni to je među ljubiteljima oružja otvorilo pitanje privilegija uticajnih ljudi.
Kažnjavanje ilegalnog posedovanja oružja ranije je bilo regulisano Zakonom o oružju i municiji, a od stupanja na snagu Krivičnog zakonika njegovim članom 348 – nedozvoljeno držanje oružja i eksplozivnih materija. Zavisno od vrste oružja (otežavajuća okolnost je posedovanje oružja koje se ne može naći u legalnom posedu građana kao što su automatske puške ili ručne bombe) i količine zaprećene su kazne do osam godina zatvora. Međutim, kako se može saznati u pravosuđu, često se izriču kazne od oko tri meseca zatvora ili uslovne, posebno kada se uzmu u obzir olakšavajuće okolnosti – priznanje okrivljenog, njegovo kajanje, činjenica da se radi o ranije neosuđivanom čoveku i slično.
– Lično sam svojevremeno bio angažovan oko izrade Zakona o oružju i municiji, predlagao sam uvođenje obaveznih psihijatrijskih pregleda pre izdavanja oružnog lista, ali to tada nije prihvaćeno. Sada, posle devetostrukog ubistva u Jabukovcu kod Negotina, ponovo se pokreće to pitanje. Nije poenta u visini kazni i drugim rešenjima u zakonu, već da li će se on primenjivati ili ne – kaže advokat Goran Petronijević, inače i bivši sudija.
Kad je reč o ilegalnom oružju, po njegovom mišljenju, pravo rešenje bilo bi njegov otkup od strane države. U Srbiji danas živi mnogo ljudi proteranih sa prostora na kojima se ratovalo. Mnogi od njih kriju oružje, čuvajući ga kao kapital koji mogu prodati na ilegalnom tržištu ako im zatreba novac. Bolje je, smatra Petronijević, da država omogući otkup takvog oružja bez sankcija i tako istovremeno poboljša bezbednost i pomogne tim ljudima.
Pomenuta regionalna organizacija UNDP, u odvojenom istraživanju, prikupila je podatke o količini oružja na Kosmetu gde je u posedu građana registrovano 33.949 "cevi", dok se procenjuje da se u ilegalnom arsenalu nalazi do 440.000 komada streljačkog oružja.
Milan Galović
[objavljeno: 30.08.2007.]
