Izvor: Blic, 08.Jul.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zapalenja i nepoželjni procesi
Zapalenja i nepoželjni procesi
'UV zračenje - izvori, osobine, efekti i zaštita', prva je domaća knjiga koja obuhvata fizičke, ekološke, medicinske i kozmetološke aspekte sunčevog zračenja. Plod je interdisciplinarne naučne saradnje i podrške Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu i Uprave za zaštitu životne okoline Republičkog ministarstva zdravlja. Za prvu generaciju studenata PMF koji će dogodine proučavati UV zračenje, knjiga će biti osnovni udžbenik. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Autori su dr Zoran Mijatović, vanredni profesor PMF NS, stručnjak za optičku spektroskopiju plazme; dr Ljiljana Čonkić, red. prof. PMF NS, stručnjak za zaštitu čovekove okoline i Sekretar istoimenog resora SAP Vojvodine, i mr Suzana Miljković, rukovodilac laboratorije Instituta 'Galenika a.d.'. Upravo objavljena knjiga može se kupiti u skriptarnici PMF NS, ili naručiti od izdavača - PMF, Institut za fiziku, Trg Dositeja Obradovića 4, 21.000 Novi Sad.
Prilikom svakodnevnog, nenamernog izlaganja kože suncu, veliki deo zračenja se zaustavlja već u epidermisu, površinskom sloju kože, usled fizičke interakcije fotona i bioloških makromolekula. Fizički procesi koji se odigravaju tom prilikom, mogu biti: refleksija, refrakcija, difrakcija, ili prava apsorpcija. Od ovih procesa zavisi i način dejstva zračenja na kožu.
Fotoni nailaze na nehomogenu strukturu tkiva, koju čine makromolekuli, mikrobaseni vode, ćelijske organele i slično i oni predstavljaju prepreku za prolazak zračenja u dublje slojeve kože. Refleksija predstavlja promenu smera kretanja fotona, odnosno njegovo odbijanje, bez razmene energije. Pošto nema razmene energije, nema ni efekata zračenja na kožu. U različitim fizičkim procesima foton menja pravac kretanja i gubi deo energije, a svetlosni zrak se širi unapred ili unazad, odnosno rasejava. Energija koja se gubi, troši se uglavnom na zagrevanje kože. Često se ovaj proces ponavlja sve dok zrak tj. foton potpuno ne izgubi energiju, ili napusti epidermis u jednom od dva pravca: ka površini odnosno van kože ili ka sledećem sloju, dermisu. Transmisija je propuštanje zračenja do dubljih slojeva kože, odnosno do dermisa i krvnih sudova. Koja količina zračenja će se propustiti do dermisa, zavisi od broja slojeva ćelija i količine pigmenta melanina u epidermisu. Najmanju prodornost ima UV-B zračenje: njegovi efekti se ispoljavaju samo u epidermisu. UV-A zračenje prodire do dermisa, a VIS i IR zračenje i do potkožnih tkiva. Na sreću, njihova energija je relativno mala, te oni ne izazivaju negativne efekte koji ugrožavaju zdravlje kože i čitavog organizma.
Apsorpcija zračenja je uslov i početak bilo koje fotohemijske reakcije. Ona se može dogoditi u bilo kojem sloju kože, ali samo u prisustvu određenih molekula, tzv. hromofora, ili njihovih podjedinica, hromofornih grupa (kao što su aromatični ostaci aminokiselina i ostaci proteina). Od njihove koncentracije i rasporeda, zavisiće intenzitet reakcije kože na Sunčevo zračenje.
Svaki molekul – hromofora apsorbuje zračenje tačno određene talasne dužine. Najveći deo UV-B zračenja apsorbuju hromofore raspoređene u epidermisu, kao što su: amino-kiseline, belančevine (npr. keratin), nukleinske kiseline, pigmenti (melanin, karoteni...), urokanska kiselina, holesterol. Glavni hromoforni molekul epidermisa, melanin, ima sposobnost apsorpcije fotona talasnih dužina od 350–1200 nm (UV-A, VIS, IR deo Sunčevog spektra).
Prema nekim pretpostavkama, a-tokoferol iz depoa u površinskim slojevima epidermisa, koji ima maksimum apsorpcije na 292 nm, doprinosi zaštiti od zračenja. Latentni period za pojavu UV-B eritema (crvenila kože) od 8–10 h, objašnjava se upravo potrebom da se prethodno fotohemijski unište antioksidansi u koži i tek tada se oslobađa prolaz zračenju do hromofora u dubljim slojevima epidermisa, gde će se razviti zapaljenska reakcija.Urokanska kiselina, deaminirani histidin, predstavlja glavnu hromoforu Stratum Corneuma, krajnjeg perifernog dela kože. Mnogi istraživači smatraju urokansku kiselinu prirodnom sun-block supstancom, jer njen apsorpcioni spektar obuhvata talasne dužine 240-300 nm, odnosno obuhvata i glavni eritemogeni deo (290–310 nm).
Ukoliko se ovi procesi dešavaju dublje u koži, tj. na nivou bazalnog sloja epidermisa ili u dermisu, gde se nalaze 'žive' ćelije, povećava se rizik od fotohemijske reakcije, koje mogu dovesti do aktiviranja nepoželjnih procesa. Upravo zbog toga, zaštitni sistem kože je raspoređen u najpovršnijim slojevima. nastaviće se
