Izvor: Blic, 04.Jul.2000, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Veštački izvori zračenja
Veštački izvori zračenja
Preterano sunčanje, kao modni trend i način života, dovelo je do dramatičnog povećanja broja obolelih od raka kože. Još dramatičnije je saznanje da sunčanje, s izuzetkom nekih slučajeva, uopšte nije zdravo. Kako onda hiljadama godina nismo primećivali štetne efekte sunčanja? To je upravo tema knjige 'Sunčanje, da ili ne?' Suzane Miljković, specijaliste i magistra kozmetologije, široj javnosti poznate kao autora više originalnih kozmetičkih >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << preparata, od kojih su najpoznatiji emulzioni oblici iz kolekcije za zaštitu od sunca 'Sole efekta'. Najnovija naučna saznanja o tome koliko smo zaista ugroženi od sunca, kakve posledice nas čekaju od prekomernog sunčanja i kako da se zaštitimo od sve opasnijeg sunčevog zračenja, autorka knjige učinila je na zanimljiv način, pregledno i sa obiljem stručnih fotografija dostupnim najširem krugu čitalaca. Knjiga se može kupiti u beogradskim knjižarama: Stubovi kulture, Plato, Univerzitetska knjižara, Knjižara SANU, ANT i skriptarnicama Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta. Sve potrebne informacije mogu se dobiti od autora: e-mail s.miljkovic@sezampro.yu.
Za čitaoce Blica, u nekoliko nastavaka, donosimo najzanimljivije delove ove knjige.
Fotoštamparije, mikrobiološke laboratorije, dijagnostički ili fototerapijski uređaji u bolnicama, laseri ili germicidne lampe, a posebno let-lampe za zavarivanje emituju velike količine UV zračenja i ugrožavaju osobe koje ih koriste u svakodnevnom radu. Da bi se izbeglo nenamerno, profesionalno ozračivanje, neophodna je primena kompletne zaštitne opreme i strogo pridržavanje propisanih normi.
Fluorescentne lampe za javno osvetljenje, privlačenje insekata ili rasvetu i lajt-šou u diskotekama emituju zrake talasne dužine oko 350 nm, i takođe mogu dovesti do slučajnog ozračivanja.
Solarijumi, uređaji u kojima se postiže veštačko tamnjenje kože, sadrže lampe koje emituju pretežno UVA zračenje. Zbog sve masnovnije upotrebe, oni su značajan faktor prekomernog, namernog ozračivanja veštačkim izvorima zračenja.
Kako organizam reaguje na zračenje?
Organizam reaguje na zračenja površinskim, perifernim organima. Kod ljudi je to koža, koja prima najveću količinu zračenja i trpi najveća oštećenja. Koji će se procesi odigrati i kakve će posledice izazvati, zavisi od talasne dužine, intenziteta i dubine prodiranja zračenja, ali i od sposobnosti kože da se svojim mehanizmima zaštiti od njegovog štetnog delovanja.
Kao organ čija je jedna od osnovnih funkcija upravo zaštita organizma od štetnih faktora iz okoline, koža ima specifičnu građu i posebne sisteme odbrane.
Sačinjavaju je različiti tipovi ćelija i vlakana, raspoređeni u tri osnovna sloja:
1. epidermis ili pokožica,
2. dermis ili krzno i
3. hipodermis, odnosno potkožno masno tkivo.
Epidermis je površinski sloj u kome se nalaze specifični elementi zaštite organizma od štetnog delovanja spoljnih faktora, kao što su kornealni sloj (Stratum Corneum, SC), melanociti i Langerhansove ćelije. Dermis je duboki sloj koji zahvaljujući vlaknima kolagena i elastina daje koži čvrstinu, elastičnost i punoću. Hipodermis predstavlja depo energije, koja se odlaže u obliku masnih naslaga, i toplotni izolator organizma.
Kada se sunčev zrak, odnosno foton svetlosti (čestica koja ima određenu energiju) sudari sa nekim molekulom kože, mogu se pokrenuti različiti procesi, kao što su refleksija, rasejanje, apsorpcija ili transmisija. Od ovih procesa zavisi efekat zračenja na kožu.
Prilikom direktnog sudara, foton svetlosti se može odbiti, to jest reflektovati, i pri tom zadržati istu količinu energije, ako nije došlo ni do kakve reakcije u kojoj bi je potrošio. U tom slučaju zračenje ne deluje na kožu. Usled sudara, foton svetlosti može i da izgubi deo energije, promeni putanju i odbije se u različitim pravcima, što se naziva rasejanje. Manja količina energije, koju preda prilikom sudara, dovodi najčešće samo do zagrevanja kože. Svetlosni zrak se može ponovo sudariti sa nekim molekulom kože, ali je njegova energija već smanjena, te je i opasnost od neželjenih efekata manja.
Refleksija i rasejanje su načini zaštite organizma od štetnog zračenja. Ukupna količina reflektovanog zračenja razlikuje se u zavisnosti od tipa kože. Upravo ova pojava stvara utisak o njenoj boji: veća refleksija VIS zračenja daje svetliju boju kože. Koža belaca (kavkaski tip) reflektuje 10-30 odsto UV i 30-60 odsto VIS zračenja, a koža crnaca reflektuje samo 10-30 odsto zračenja u oblasti od 300-700 nm (UV i deo VIS).
Proces apsorpcije se dešava kada molekul kože apsorbuje foton zračenja, odnosno njegovu energiju. Sposobnost apsorpcije imaju samo određeni molekuli, koji se nazivaju hromofore, a oni mogu da apsorbuju samo određene talasne dužine zračenja. Apsorpcija zračenja je uslov za bilo koju fotohemijsku reakciju. Talasne dužine koje čine zračenje izvora, Sunca, posle prolaska svih prepreka (atmosfera, ozonski sloj, oblaci, aerozagađenja itd.) čine tzv. spektar izvora; talasne dužine koje mogu da izazovu reakcije u organizmu čine spektar odgovara, ali samo one talasne dužine zračenja koje se nađu u oba spektra čine spektar rizika. Nastaviće se
