Izvor: Blic, 16.Jul.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sunčanje obara otpornost organizma
Sunčanje obara otpornost organizma
'UV zračenje - izvori, osobine, efekti i zaštita', prva je domaća knjiga koja obuhvata fizičke, ekološke, medicinske i kozmetološke aspekte sunčevog zračenja. Plod je interdisciplinarne naučne saradnje i podrške Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu i Uprave za zaštitu životne okoline Republičkog ministarstva zdravlja. Za prvu generaciju studenata PMF koji će dogodine proučavati UV zračenje, knjiga će biti osnovni udžbenik. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Autori su dr Zoran Mijatović, vanredni profesor PMF NS, stručnjak za optičku spektroskopiju plazme; dr Ljiljana Čonkić, red. prof. PMF NS, stručnjak za zaštitu čovekove okoline i Sekretar istoimenog resora SAP Vojvodine, i mr Suzana Miljković, rukovodilac laboratorije Instituta 'Galenika a.d.'. Upravo objavljena knjiga može se kupiti u skriptarnici PMF NS, ili naručiti od izdavača - PMF, Institut za fiziku, Trg Dositeja Obradovića 4, 21.000 Novi Sad.
U površinskom sloju kože, epidermisu, smeštene su ćelije imunološkog sistema – Langerhansove ćelije. Njihov broj se starenjem smanjuje, tako da osobe preko 60 godina starosti imaju svega 60 odsto ćelija u odnosu na osobe od 25 godina. Izuzetno su značajne za odbranu organizma od štetnih agenasa okoline i njihova osnovna uloga je da reaguju sa 'napadačem' i započinju imunološku reakciju. Jedan od najopasnijih faktora za Langerhansove ćelije kože je sunčevo zračenje. Ono smanjuje otpornost na infektivne bolesti, kao što su infekcija kože herpes virusom, leišmanijaza, hronične i akutne mikobakterijske infekcije, kandidiaze i borelioze (Lajmska bolest). Stalno dejstvo UV zračenja uništava Langerhansove ćelije i koža gubi otpornost. Uobičajene doze zračenja smanjuju broj ovih ćelija za 20–50 odsto. Zračenje koje je dovoljno jako da izazove pojavu opekotina, može oštetiti više od 50 odsto ovih ćelija (za oporavak im je potrebno do šest nedelja), a trostruko veća doza zračenja, potpuno uništi sve ove ćelije, čak i kod mladih osoba.
UV-B zračenje je odgovorno za promene oblika i funkcije Langerhansovih ćelija, antigen-prezentirajućih za T-ćelije (ćelije imunog sistema). Zbog ovih promena, T-ćelije ne mogu da vrše svoju funkciju i u njihovoj aktivnosti se javlja lokalna neravnoteža. Dolazi do slabljenja epidermalnog zaštitnog mehanizma, razvija se tolerancija i organizam ne reaguje na štetne agense. Velike doze zračenja, pre svega UV-B dela spektra, podstiču smanjenje sistemskog imuniteta.
UV-B zračenje izaziva supresiju imunog odgovora kože, kao što je kontaktna alergijska reakcija na hemikalije, blokira ćelijski imunitet (odloženi tip preosetljivosti) na mikrobne i druge antigene i fagocitozu i eliminaciju određenih bakterija iz limfoidnog tkiva i sprečava odbacivanje izmenjenih epidermalnih ćelija – ćelija tumora.
Oštećenje imunog sistema izazvano UV-B zračenjem proučava nova oblast nauke, fotoimunologija, koja je nastala spajanjem fotobiologije i imunologije.
Promene se odražavaju na koži, pa se tako menja i otpornost na infekcije koje se u nekoj svojoj fazi odvijaju u koži, kao što je npr. malarija. Ipak, promene imuniteta kože mogu dovesti i do sistemskih efekata. Pod uticajem UV-B zračenja aktiviraju se neke latentne virusne infekcije, kao npr. infekcija virusom herpesa. Pored aktivacije samog virusa, progresiji infekcije doprinosi i oslabljeni imuni sistem. UV-B zračenje najverovatnije aktivira i papiloma i HIV-1 viruse. Ovo može biti uzrok bržeg razvoja infekcije i ozbiljnijeg i težeg toka bolesti.UV-A zračenje, za razliku od UV-B zračenja, prodire dublje u kožu, deluje selektivno na intraepidermalne Langerhansove ćelije koje nose imunoglobuline, dermalne Langerhansove i mast ćelije.
Osobe kod kojih se imunosupresija javlja usled hemoterapije, hirurške intervencije, HIV infekcije i slično, mnogo su osetljivije na sunčevo zračenje.
Rak kože
Od 1930. godine, povećanje broja obolelih od malignog melanoma iznosi 1800 odsto!
U Australiji se javlja oko 50 odsto svih karcinoma na svetu. Oko 2 na svakih 100 muškaraca i 1,5 na 100 žena svake godine dobija novi rak bazalnih ćelija, BCC, odnosno 1 muškarac i 0,4 žene na 100 dobije rak skvamoznih ćelija, SCC. Najmanje jedna desetina otpada na invazivni melanom, koji se dijagnostikuje kod oko 5800 ljudi godišnje u Australiji, od čega svake godine umre oko 500 muškaraca i oko 300 žena. Za druge oblike raka kože, nivo smrtnosti je niži, oko 300 smrtnih slučajeva godišnje u Australiji, za period od 1989–1990. godine. U Americi je za 2000. godinu procenjeno više od 1,2 miliona osoba obolelih od ne-melanomskih oblika raka kože, od čega više od 1900 sa fatalnim ishodom. Svaki peti Amerikanac tokom života dobije rak kože, a na svaki sat po jedan umire od toga. nastaviće se
