Izvor: Blic, 21.Jun.2003, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Srbima položaji
Srbima položaji
Balkan nudi potresnu sliku monarha različitih naravi koji su nastojali svakojakim i često protivrečnim sredstvima da uspostave svoju vlast u strahovito nemirnoj Evropi. Knjiga 'Orlovi i lavovi, Istorija balkanskih monarhija'francuskog istoričara Gi Gotjea (izdavač: Paideia, Dunavski kej 18, Beograd, tel/fax:183-946), upravo objašnjava hirovitost vladara balkanskih naroda: Albanije, Bugarske, Rumunije, Grčke, Hrvatske, Srbije, Crne gore i Jugoslavije. Gotjeov >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << istraživački trud otkriva Evropi istoriju i vladare balkanskih naroda i istovremeno pokazuje kakve istorijske predstave o balkanskim narodima imaju sami Evropljani.
Trumbić je držao portfelj inostranih poslova, značajan položaj, a bio je u isto vreme i delegat na Konferenciji za mir. Sporazum ovih obrazovanih ljudi omogućio je da za nekoliko meseci u vladi započnu, pod rukovođenjem regenta, velikog upravitelja i velikog vojnika, obuhvatne reforme koje su podarile novoj državi uspešnu građansku i vojnu administraciju, čak i ako su neki ekstremni Hrvati naslađujući se ponavljali: 'Srbima položaji, a nama porezi' - preterana i naivna formula koja je ubrzo postala parola separatista. Regent Aleksandar je takođe podstakao reformu u poljoprivredi i versku reformu, koje su, jedna ukidajući velika imanja, druga uspostavljajući jednakost tri religije: pravoslavne, katoličke i muslimanske, i oduzimajući tako pravoslavnoj crkvi status državne religije - uspostavile društvo sa više demokratije.
Nažalost, potreba da se kraljevini podari novi ustav prouzrokovala je svađe koje su se bližile građanskom ratu. Centralisti i federalisti, od kojih su neki u suštini bili istinski hrvatski ili slovenački separatisti, sukobili su se nečuvenom žestinom. Stjepan Radić, šef hrvatske seljačke stranke, bio je u više navrata u zatvoru zbog podstrekivanja izgreda protiv vlade. Izbili su neredi u celoj zemlji, dodatno podsticani od strane nedavno stvorene komunističke partije koja je, iako delimično sačinjena od hrvatskih vojnika koji su počeli da dezertiraju iz austrougarske vojske još od 1917, propovedala stvaranje sovjetske republike u Jugoslaviji. Tako su, bar u onome što se odnosi na jačanje jedinstvenog karaktera zemlje, velikosrpski monarhisti i komunisti zapravo bili saveznici, iako su, naravno, njihova filozofija i njihove metode bile potpuno suprotne, a komunistička partija je bila i ogorčeni protivnik monarhije.
Ova često ustanička atmosfera nije, međutim, sprečila vladu da nastavi svoj zadatak i da za kraj 1920. godine sazove ustavotvornu skupštinu kako bi rešila ustavno pitanje. Posle isto toliko burnih koliko i jalovih rasprava, izglasan je centralistički ustav, dakle blizak srpskim stavovima. Ovaj ustav uspostavljao je parlamentarnu monarhiju u kojoj je zakonodavnu vlast držao jedan dom i u kojoj je kralj posedovao vrhovnu arbitražu, što mu je omogućavalo ne samo da raspusti parlament, nego i da vrši u izuzetnim prilikama, punu ličnu vlast. U glasanju za ovaj ustav većina hrvatskih delegata nije, uostalom, učestvovala. On je nazvan 'Vidovdanskim ustavom', jer je ugledao dana 28. juna 1921. Tako se, posle kosovske bitke 1389. i sarajevskog atentata 1914. i treći istorijski 'Sveti Vid' upisao u anale južnih Slovena.
Veliki uspesi i male diplomatske nezgode. Zahvaljujući uzornom stavu dinastije za vreme Velikog rata, saveznici, a posebno Francuzi, pokazali su prilikom pripremanja mirovnih sporazuma blagonaklonost prema Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. Kao i rumunska kraljica Marija, i srpski princ Aleksandar je često išao u Pariz za vreme Mirovne konferencije da bi direktno razgovarao sa šefovima savezničkih država i vlada i podržao svoga ministra Trumbića koji je branio interese zemlje. Uostalom, u kuloarima Rica princ regent je u više navrata sreo rumunsku kraljevsku porodicu i tada se, bez sumnje, u glavi ovog tvrdokornog neženje rodila ideja o vezi sa rumunskom princezom.
Mirovni ugovori su, uprkos opiranju Italije koja je nerado gledala kako Srbija doseže do Jadranskog mora, ozvaničili ujedinjenje južnih Slovena oko srpske kraljevine.
Nastaviće se...
