Izvor: Danas, 04.Avg.2015, 16:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Seljaci na strani Rankovića
Ali, zbog izrazito političkog karaktera pitanja: nacija - integracija, slovenstvo - jugoslovenstvo kao i zbog ličnosti polemičara: potonji "otac nacije" i jedan od "najvećih Slovenaca u XX veku" - pomenuta polemika je reflektovala dublje razlike koje su postojale ne samo u intelektualnim elitama nego i u formalno jedinstvenoj komunističkoj političkoj eliti u bivšoj Jugoslaviji.
Najznačajniji predstavnik Srbije u partijskom i državnom vrhu: Aleksandar Ranković
>> Pročitaj celu vest na sajtu Danas <<
I kao što je, dvadesetih godina prošloga veka, raspravom o nacionalnom pitanju u zabranjenoj Komunističkoj partiji Jugoslavije formulom o federaciji uspostavljena paradigma za neposrednu budućnost, tako je polemika Dobrice Ćosića i Dušana Pirjevca nagovestila da na staroj paradigmi: državnosvojinskom odnosu, monopolu Komunističke partije, unitarnoj i centralizovanoj federaciji, kao činiocima državne kohezije južnoslovenskih naroda više ne postoji jedinstvo. I to, kako već tada kaže Pirjevec, sa stanovišta njihove evropske integracije. Vreme polemike može se označiti i kao početak borbe za Tita: nijedna od strana u sporu nije računala sa mogućnošću da premoć ostvari bez njega. Ali je proteklo više od jedne decenije dok se, kao nova paradigma, nije pojavila konfederacija, koja je bila neodvojiva od reforme državne privrede i partije sa političkim monopolom. Sukobi oko konfederalne forme države, uprkos konsenzusu koji se pokazao kao prividan, obeležavali su vreme sve do raspada Jugoslavije u ratovima devedesetih godina. U tim sukobima je Dobrica Ćosić, najpre unutar Partije, a zatim kao vodeća ličnost vaninstitucionalne opozicije u Srbiji, imao jedinstvenu ulogu. Takvom je ta uloga postala ne samo zbog Ćosićeve samouverenosti da on treba da bude tumač događaja čija je dinamika od polovine šezdesetih godina prošloga veka bila velika, već zbog jednog stanja duha koji je ta dinamika stvarala u Srbiji i koje je pretpostavljalo političku i ideološku kondenzaciju.
Najpre, ekonomska reforma 1965. godine, očima stranog istoričara viđena kao "najambiciozniji skup tržišno orijentisanih promena koji je preduzet bilo gde u komunističkom svetu pre 1989." NJen zamah "zbrisao je njihovog glavnog protivnika Aleksandra Rankovića", najznačajnijeg predstavnika Srbije u partijskom i državnom vrhu. U svojim dnevničkim beleškama Ćosić je artikulisao i svoje i šire stanovište, koje nije bilo nepoznato Partiji:
"Kako čujem, seljaci su na strani Rankovića. Taj pravi srpski narod odan je njemu i žali ga kao inkarnaciju Srpstva, kao čoveka koga mu je istorija nametnula da joj bude politički personalitet novoga doba i države. Ne poštuju oni njega kao organizacionog sekretara Komunističke partije i šefa Udbe; poštuju ga zato što veruju da je on državni simbol Srbije. Zato mu opraštaju teror Udbe, otkupe, seljačke radne zadruge... Seljaci ne veruju novinama. Sve što one pišu tumače kao podvalu, prevaru, likvidaciju čoveka koji je predstavljao Srbiju i srpski narod, bio nekome smetnja da vlada i čini šta je naumio."
Drugim rečima, imati u jugoslovenskom državnom i partijskom vrhu predstavnika koji ne raspolaže polugama moći, kao Aleksandar Ranković partijskim aparatom i službom državne bezbednosti, za Srbiju je, tumačio je njeno stanovište Dobrica Ćosić, isto što i nemati svog predstavnika.
Posle smene Aleksandra Rankovića, za potpredsednika SFRJ izabran je Koča Popović, intelektualac, španski borac, ratni komandant, diplomata. Tim povodom, Dobrica Ćosić u svom dnevniku piše: "Koča Popović nije nikakva delatna ličnost. To je paradni, spektakularni inteligent kome narcizam i ironija iscrpljuju mudrost".
U jugoslovenskom partijskom vrhu, Srbiju je predstavljao Mijalko Todorović, inženjer, predratni komunista, politički komesar Prve proleterske brigade, jedan od arhitekata reforme privrede i Partije. A istoričar Milorad Ekmečić piše: "Posle pada Aleksandra Rankovića 1966. u saveznom Centralnom komitetu više nije ostao nijedan Srbin stare garde iz vremena revolucije". navodi Milorad Ekmečić, u "Dugo kretanje između klanja i oranja. Istorija Srbije u Novom veku.".
Nastavlja se
