Izvor: Blic, 20.Jun.2003, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Razarajuća mržnja
Razarajuća mržnja
Balkan nudi potresnu sliku monarha različitih naravi koji su nastojali svakojakim i često protivrečnim sredstvima da uspostave svoju vlast u strahovito nemirnoj Evropi. Knjiga 'Orlovi i lavovi, Istorija balkanskih monarhija'francuskog istoričara Gi Gotjea (izdavač: Paideia, Dunavski kej 18, Beograd, tel/fax:183-946), upravo objašnjava hirovitost vladara balkanskih naroda: Albanije, Bugarske, Rumunije, Grčke, Hrvatske, Srbije, Crne gore i Jugoslavije. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Gotjeov istraživački trud otkriva Evropi istoriju i vladare balkanskih naroda i istovremeno pokazuje kakve istorijske predstave o balkanskim narodima imaju sami Evropljani.
'Čini mi se da sam rođen zamazan krvlju.'
Milovan Đilas
Odobrenje koje je dao srpski regent Aleksandar za ujedinjenje južnoslovenskih naroda 1. decembra 1918, a zatim potvrda ovog ujedinjenja koju je dala beogradska Skupština u martu 1919, doveli su do osnivanja jedne nove države u istočnoj Evropi. Naziv izabran za ovaj novi entitet: 'Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca', činilo se da je značio kako u glavama njenih pokretača nova država nije izbrisala osobenosti tako ujedinjenih nacija.
U stvari, od samog je početka postojala ogromna nesuglasica južnih Slovena oko pitanja same prirode države koje su upravo osnovali. Za Srbe, ratne pobednike i prve istorijske borce za jugoslovensko jedinstvo, to je pre svega značilo ustanovljenje Velike Srbije, dok za Hrvate i Slovence Kraljevina SHS nije trebalo da bude pokušaj stvaranja jedinstvene nacije, već slobodno udruživanje ravnopravnih naroda. Sukobila su se, dakle, dva potpuno suprotna shvatanja, shvatanje centralista i shvatanje federalista. Ukažimo na to da, ako je centralistička i hegemonistička vizija Srba bila preterana, ni federalistička vizija Hrvata i Slovenaca, koja je takođe sadržavala mogućnost da zajednicu napuste u svakom trenutku u kojem bi došlo do neslaganja, nije bila posebno realna. Bilo bi to kao stupiti u brak uslovljavajući da će svako imati zasebnu sobu i otići kući u slučaju nepodudaranja naravi. Ovu viziju 'apsolutne liberalnosti' u političkim institucijama već je osudio veliki broj demokratskih nacija, a i same Sjedinjene Američke Države su odbacile ovo shvatanje u trenutku otcepljenja južnih država.
Na ovaj osnovni nesporazum nadovezala su se istorijska, sociološka i kulturna razmimoilaženja koja nisu bila neznatna. Iako Srbi, Hrvati i Slovenci potiču od istih slovenskih plemena, nastanjenih u ovoj oblasti Balkana od VI veka, njihov istorijski razvoj se od tog vremena znatno razlikovao. Hrvati i Slovenci bili su podvrgnuti uticaju Zapada, koji im je doneo katolicizam i latinično pismo, dok su Srbi i narodi koji su iz njih proizašli, tj. Crnogorci, Bosanci i Hercegovci, pre otomanske invazije stalno zavisili od vizantijskog carstva, od koga su primili pravoslavlje i ćirilično pismo.
Dakle, drama nove kraljevine iz 1918. godine bila je u tome što se našla na spoju dveju civilizacija i što je bila sazdana u zoni kulturne pukotine, sličnoj pukotini u zemljinoj kori, koja bi u svakom trenutku mogla da izazove potres velikih razmera. Ako se uz to još primeti da su Srbi bili uglavnom seljački i planinski narod, dok su Hrvati i Slovenci pored svojeg seljaštva imali i aristokratiju, na kojoj je trag ostavila austrougarska dominacija, i imućnu dobrostojeću i kulturnu buržoaziju, moći ćemo objektivno da zaključimo da je brak južnih Slovena bio neravnopravan, i da je kao svaki neravnopravan brak rizikovao da se, pod prvim tegobama ugašenih strasti, raspadne u gnusnim svađama.
Monarhija je sigurno mogla u ovoj nezgodnoj situaciji da odigra ulogu izmiritelja i ujedinitelja - to je uostalom bila i jasno izražena želja princa regenta Aleksandra - ali njoj je nedostajala ozbiljna podrška izvan Srbije i Crne Gore. Hrvati i Slovenci koji su upoznali luksuz austrijsko-ugarskog carstva - luksuz koji je, ne zaboravimo to ipak, poslužio da se pre 1914. zabašure preteranosti svuda prisutne zastarele uprave, sklone cepidlačenju, izobičajene i pune nadmenosti - odmah su prezreli srpsku dinastiju seljačkog porekla i kratkoveke istorije. I ne samo to, neki od njih, kao Hrvat Stjepan Radić, istakli su odmah i otvoreno republikanske ideje. Sigurno ne zbog iskrenog republikanskog duha, već zbog prezira prema Karađorđevićima i u želji da destabilizuju državu.
Nastaviće se...
