Izvor: Blic, 25.Jun.2003, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Privremeni diktator
Privremeni diktator
Balkan nudi potresnu sliku monarha različitih naravi koji su nastojali svakojakim i često protivrečnim sredstvima da uspostave svoju vlast u strahovito nemirnoj Evropi. Knjiga 'Orlovi i lavovi, Istorija balkanskih monarhija'francuskog istoričara Gi Gotjea (izdavač: Paideia, Dunavski kej 18, Beograd, tel/fax:183-946), upravo objašnjava hirovitost vladara balkanskih naroda: Albanije, Bugarske, Rumunije, Grčke, Hrvatske, Srbije, Crne gore i Jugoslavije. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Gotjeov istraživački trud otkriva Evropi istoriju i vladare balkanskih naroda i istovremeno pokazuje kakve istorijske predstave o balkanskim narodima imaju sami Evropljani.
Ubistvo Radića dostojno žaljenja, koje je, istina, okončalo karijeru jednog pravog profesionalnog buntovnika čiji bi politički preokreti zasluživali pažljivo proučavanje u smislu unutrašnjeg ili stranog potkupljivanja, podstakao je hrvatske poslanike da napuste ono što će se ubuduće zvati 'krvava skupština'.
S druge strane, smrt - ovog puta prirodna - starog državnika radikala Pašića, 1926. godine, lišila je kraljevinu ličnosti koja bi, iako u suviše poodmaklim godinama da bi postigla preokret, mogla možda po poslednji put pokušati da spase demokratiju iz bezizlazne situacije. Od juna 1928, zemlja je utonula u potpuno bezvlašće. Vlada je bila potpuno nemoćna da se suprotstavi uličnim neredima i parlamentarnoj opoziciji koja je koristila verbalno nasilje i sistematsku zakonodavnu blokadu. Postojao je, dakle, jedan jedini izlaz da bi se država spasla od propasti: diktatura. Nju je sigurno mogao zavesti bilo koji nacionalistički general, kao što se to već događalo u Evropi, ili se pak mogla otelotvoriti u nekom tobožnjem harizmatičnom vođi, ali Beograd nije bio ni Varšava, ni Lisabon, ni Madrid, ni Atina, ni Rim. Ovde je sam kralj postao privremeni diktator. U stvari 6. januara 1929. Aleksandar je ukinuo ustav, raspustio parlament i preuzeo civilnu i vojnu vlast. Da bi okončao delo i označio početak nove ere, promenio je i ime zemlje. Ubuduće će Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca biti 'Jugoslavija'.
Kraljeva diktatura. Opasnost od centralizovanja vlasti u rukama monarha sastoji se naravno u tome da se on pretvori u predmet ili, još bolje, metu svih nezadovoljstava. To se dogodilo Aleksandru I, iako je kralj preduzeo mere predostrožnosti da brzo naimenuje predsednika Vlade u ličnosti lojalnog generala Živkovića. Ova mera nije nikoga prevarila. Sam Aleksandar, i jedino on, smatran je odgovornim za suspenziju građanskih prava i prekoračenja koja je načinila država u vanrednom stanju. Možemo se ipak zapitati o postojanju demokratije pre kraljeve diktature, u zemlji na koju su se istinski saboteri ustremili da je unište svim sredstvima, ne znaju tačno kako bi je mogli zameniti.
Još ozbiljnije je bilo to, ako se tako može reći, što je samo ime koje je kralj izabrao za zemlju naslućivalo neprijateljima države želju za brisanjem regionalnih osobenosti kako bi se u jednu naciju stopile stare oblasti nove Jugoslavije. Naročito je ovaj deo problema navukao na kralja mržnju hrvatskih separatista. Radić, ubijen 1925, dobio je naslednika u ličnosti Mačeka, ekstremiste kao što je bio i on, i hapšenog u više navrata kao i on, što je doprinelo da isto tako stekne slavu mučenika režima.
Hrvatski separatisti su oduvek održavali, u svakom slučaju od Musolinijevog dolaska na vlast u Rimu 1922. godine, tajne veze sa Italijom. Sam kralj Viktor Emanuel III, u svojstvu zeta bivšeg crnogorskog kralja Nikole I, mislio je ponekad na ovu nestalu kraljevinu na koju bi njegovi naslednici, potekli od Petrovića Njegoša preko kraljice Jelene, mogli jednog dana polagati pravo. Jasno je da su u ovom kontekstu destabilizacija, a zatim raspadanje kraljevine Jugoslavije, ulazili u ekspanzionistički plan italijanske dominacije na Balkanu, a fašisti su imali najveći interes da pomognu separatistima svih vrsta u borbi protiv režima u Beogradu.
Pred ovom opasnošću o kojoj su ga francuske tajne službe obavestile, Aleksandar je 1927. godine pribegao čvrstom savezu između Pariza i Beograda, savezu koji je postao, počev od 1929, ugaoni kamen spoljne politike Jugoslavije. Francusko-jugoslovenski savez uvrstio se u širi splet saveza koji su već predstavljali francusko-poljski savez iz 1921, francusko-čehoslovački savez iz 1924. i francusko-rumunski savez iz 1926. godine.
Nastaviće se...
