Izvor: Blic, 11.Jul.2000, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Prevremeno starenje kože
Prevremeno starenje kože
Preterano sunčanje, kao modni trend i način života, dovelo je do dramatičnog povećanja broja obolelih od raka kože. Još dramatičnije je saznanje da sunčanje, s izuzetkom nekih slučajeva, uopšte nije zdravo. Kako onda hiljadama godina nismo primećivali štetne efekte sunčanja? To je upravo tema knjige 'Sunčanje, da ili ne?' Suzane Miljković, specijaliste i magistra kozmetologije, široj javnosti poznate kao autora više originalnih kozmetičkih >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << preparata, od kojih su najpoznatiji emulzioni oblici iz kolekcije za zaštitu od sunca 'Sole efekta'. Najnovija naučna saznanja o tome koliko smo zaista ugroženi od sunca, kakve posledice nas čekaju od prekomernog sunčanja i kako da se zaštitimo od sve opasnijeg sunčevog zračenja, autorka knjige učinila je na zanimljiv način, pregledno i sa obiljem stručnih fotografija dostupnim najširem krugu čitalaca. Knjiga se može kupiti u beogradskim knjižarama: Stubovi kulture, Plato, Univerzitetska knjižara, Knjižara SANU, ANT i skriptarnicama Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta. Sve potrebne informacije mogu se dobiti od autora: e-mail s.miljkovic@sezampro.yu.
Za čitaoce Blica, u nekoliko nastavaka, donosimo najzanimljivije delove ove knjige.
Osobe koje mnogo vremena provode na suncu bez zaštite sve ređe dobijaju opekotine, a izloženi delovi kože vremenom su sve tamniji. Znači li to da se otpornost na delovanje sunčevog zračenja može steći bez obzira na tip kože dobijen rođenjem?
Tokom godina može doći do promene boje čitave površine kože koja je stalno izložena zračenju (ruke, lice, vrat itd.). Zbog toga nijanse kože različitih delova tela, npr. na gornjem delu šake i unutrašnjoj strani podlaktice, nisu iste.
U odnosu na kožu koja je uglavnom zaštićena, koža koja se često sunča bez zaštite sadrži veći broj melanozoma u višim slojevima epidermisa, i zbog toga je jače pigmentisana. To pokazuje da se koža unapred priprema da odmah reaguje na pojačano zračenje. Zato osobe svetle puti koje se često i mnogo sunčaju bez zaštite zadržavaju tamniji ten i van sezone sunčanja i, suprotno očekivanjima, sve ređe dobijaju opekotine. To ih ohrabruje da se još slobodnije i još više sunčaju nezaštićeni. Ovo povećanje količine pigmenta u površinskim slojevima kože može biti preventiva od pojave opekotina, ali velike količine UVA zračenja i dalje prolaze do dermisa i izazivaju oštećenja, koja se manifestuju prevremenim starenjem ili pojavom malignih oboljenja. Dokaz za to je dobijen gajenjem ćelija kože u kulturi tkiva. Izolovane žive ćelije kože gaje se u specijalnom rastvoru preko koga dobijaju sve materije neophodne za normalan rast i razvoj. Ćelije iz nezaštićene kože pokazuju znatno kraći životni vek, odnosno 'starije' su od ćelija dobijenih iz zaštićene kože.
Šta se dešava kada zaštitni mehanizmi kože nisu dovoljni da spreče štetno delovanje zračenja?
Ukoliko se koža sunča dugo ili često, naročito oko podneva kada je sunce najjače, na nju deluju velike količine zračenja. Zaštitni mehanizmi nisu u stanju da spreče njihovo štetno delovanje i zbog toga nastaju ozbiljni poremećaji u strukturi kože.
Štetne posledice sunčanja se, prema brzini kojom nastaju na koži, mogu grupisati na sledeći način:
- promene koje nastaju još tokom sunčanja, akutne ili rane;
- zakasnele promene, koje se manifestuju nekoliko dana posle delovanja zračenja;
- pozne, kasne ili odložene, hronične promene koje se primećuju tek posle dužeg vremena, najčešće i više godina.
Opekotina, česta i svima dobro poznata posledica sunčanja, nastaje na koži posle akutnog delovanja zračenja ,a dovoljno je svega nekoliko minuta sunčanja. Istovremeno se stvaraju i slobodni radikali i nastaju oštećenja odbrambenog sistema koja izazivaju promene nevidljive golim okom još dugo posle toga. Vremenom se ove promene nakupljaju i sabiraju, a tek posle nekoliko godina na koži će se pojaviti znaci starenja ili rak kože.
Koje će promene nastati, zavisi od karakteristika samog zračenja, ali i od njegovog intenziteta, trajanja i učestalosti.
Kakve posledice na koži izaziva sunčevo zračenje?
UVB zračenje ima malu prodornost i njegovi efekti se mogu osetiti samo u površinskom, epidermalnom sloju. Neophodno je za pretvaranje provitamina u vitamin D3, što se smatra njegovim jedinim za organizam pozitivnim efektom. Pored toga, aktivira i prirodne zaštitne mehanizme kože, proces odložene melanogeneze i zadebljavanje epidermalnog sloja (hiperplazija). Čak hiljadu puta je efikasnije u stvaranju opekotina od UVA zračenja, zbog čega se naziva i eritomogeno zračenje. Odgovo- rno je za oštećenja DNK (genetskog materijala ćelija, odnosno nosioca naslednih osobina) i imuno- loškog sistema, fotostarenje, maligne i druge promene kože. Nastaviće se
