Izvor: Blic, 15.Jul.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Prerano opuštena i izborana koža
Prerano opuštena i izborana koža
'UV zračenje - izvori, osobine, efekti i zaštita', prva je domaća knjiga koja obuhvata fizičke, ekološke, medicinske i kozmetološke aspekte sunčevog zračenja. Plod je interdisciplinarne naučne saradnje i podrške Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu i Uprave za zaštitu životne okoline Republičkog ministarstva zdravlja. Za prvu generaciju studenata PMF koji će dogodine proučavati UV zračenje, knjiga će biti osnovni udžbenik. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Autori su dr Zoran Mijatović, vanredni profesor PMF NS, stručnjak za optičku spektroskopiju plazme; dr Ljiljana Čonkić, red. prof. PMF NS, stručnjak za zaštitu čovekove okoline i Sekretar istoimenog resora SAP Vojvodine, i mr Suzana Miljković, rukovodilac laboratorije Instituta 'Galenika a.d.'. Upravo objavljena knjiga može se kupiti u skriptarnici PMF NS, ili naručiti od izdavača - PMF, Institut za fiziku, Trg Dositeja Obradovića 4, 21.000 Novi Sad.
Oko 90 odsto svih procesa koji vode starenju kože, nastaje usled dejstva UV, pre svega UV-A zračenja, a ne vremena.
Unutar UV-A dela spektra, postoje razlike u dejstvu:
1. kratkotalasno UV-A-1 zračenje, (320-340 nm), doprinosi stvaranju opekotina i drugih efekata koje izaziva i UV-B zračenje,
2. dugotalasno UV-A-2 zračenje, (340-400 nm), najnoviji naučni eksperimenti ukazuju na mogućnost da je upravo ono glavni krivac za pojavu malignog melanoma i fotostarenje.
Prevremeno, ubrzano ili fotostarenje kože je posledica nagomilanih promena, odnosno hroničnog fotooštećenja. Stalne male doze UV-A zračenja koje koža prima, izazivaju oštećenja vlakana u dermisu. Ona gube svoju strukturu, orjentaciju i funkcionalnost, a koža postaje gruba i gubi pokretljivost. Nastaje elastotična masa vlakana karakteristična za fotostarenje kože koja se naziva dermatohelioza ili solarna elastoza. Pored promena na samim vlaknima, stalne male doze UV-A zračenja izazivaju i hronične blage inflamacije dermisa. Zog toga se dermis infiltrira inflamatornim ćelijama, pored ostalih, i polimorfonuklearnim leukocitima. Oni oslobađaju velike količine enzima elastaze, koji dovodi do oštećenja kolagenih i elastinskih vlakana. Sve to kao posledicu ima prerano pojavljivanje opuštene i izborane kože.
UV-A zračenje inhibira reparaciju DNK i doprinosi imunosupresiji: broj Langerhansovih ćelija u koži se značajno smanjuje sa porastom doze UV-A zračenja koja deluje na kožu. Slabljenje imunih sposobnosti dovodi do pada otpornosti kože i na druge neželjene faktore okoline, kao što su aerozagađenje, teški metali, promene temperature i vlažnosti vazduha, loše navike, stres itd. i doprinosi njenom oštećenju.Zbog niskog sadržaja energije, UV-A zračenje na kožu deluje pre svega indirektno. Ono započinje oksidacione procese i dovodi do stvaranja slobodnih radikala. Za kožu, najopasnijim reaktivnim kiseoničnim vrstama se smatraju:
l pojedinačni kiseonik 1 O2, koji delovanje UV-A zračenja usmerava na ekspresiju gena i oštećenja mitohondrijalne DNK, i indukuje kolagenaze i druge matriksmetaloproteinaze,
l superoksid anjon, O2·-, jer od njega nastaju drugi štetni radikali,l hidroksil radikal ·OH, predstavlja jedan od najaktivnijih i najagresivnijih radikala. Citotoksičan je i izaziva mutacije DNK.
Za proces starenja naročito je značajno oštećenje mitohondrijalne DNK i indukcija sinteze MMP (matriks metaloproteinaza), enzima koji proteolitički deluju i degradiraju matriks proteine, kolagen i elastin.
Za očuvanje mladalačkog izgleda kože potrebno je više nego umereno izlaganje Suncu i stalno korišćenje odgovarajućih zaštitnih preparata.
Oštećenje imunološkog sistemaImuni sistem je primarni sistem koji brani organizam od infektivnih oboljenja i sprečava razvoj određenih oblika kancerogenih oboljenja. Ukoliko je imunološki sistem oštećen, organizam je osetljiviji na infektivne bolesti, ozbiljnost infekcije se povećava, a oporavak od bolesti odlaže. Pored toga, povećava se i učestalost pojave kancerogenih promena. Svi ljudi, bez obzira na boju odnosno tip kože i sklonost ka pojavi opekotina od sunca, ugroženi su usled oštećenja imunog sistema kože koje nastaje dejstvom UV zračenja. nastaviće se
