Izvor: Blic, 09.Jul.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Narušavanja zdravlja i lepote
Narušavanja zdravlja i lepote
'UV zračenje - izvori, osobine, efekti i zaštita', prva je domaća knjiga koja obuhvata fizičke, ekološke, medicinske i kozmetološke aspekte sunčevog zračenja. Plod je interdisciplinarne naučne saradnje i podrške Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu i Uprave za zaštitu životne okoline Republičkog ministarstva zdravlja. Za prvu generaciju studenata PMF koji će dogodine proučavati UV zračenje, knjiga će biti osnovni udžbenik. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Autori su dr Zoran Mijatović, vanredni profesor PMF NS, stručnjak za optičku spektroskopiju plazme; dr Ljiljana Čonkić, red. prof. PMF NS, stručnjak za zaštitu čovekove okoline i Sekretar istoimenog resora SAP Vojvodine, i mr Suzana Miljković, rukovodilac laboratorije Instituta 'Galenika a.d.'. Upravo objavljena knjiga može se kupiti u skriptarnici PMF NS, ili naručiti od izdavača - PMF, Institut za fiziku, Trg Dositeja Obradovića 4, 21.000 Novi Sad.
Dejstvo zračenja u površinskim, neživim slojevima kože značajno se umanjuje efekat svakodnevnih, umerenih doza i to predstavlja važan deo zaštitnog mehanizma, tzv. 'pasivnu zaštitu kože'.
Apsorpcija zračenja je tzv. 'svetla faza' fotohemijske reakcije, jer je za nju neophodno prisustvo svetla. Sledeće faze fotohemijske reakcije zavise od molekulske strukture, talasne dužine zračenja, specifičnih reakcionih uslova itd. Za njih svetlost najčešće nije potrebna, otud naziv 'tamna faza' ili 'termalne reakcije'. One dovode do stvaranja nestabilnih proizvoda ili odgovarajućih krajnjih produkata reakcije. Nastali proizvodi omogućavaju poslednju fazu, koja se odvija sporo, ali dovodi do promena na biološkom nivou, to su tzv. fotobiološki procesi.
Primarni fotofizički i fotohemijski procesi dovode do stvaranja hemijski reaktivnih grupa. To su primarni proizvodi i predstavljaju metastabilna pobuđena molekulska stanja ili slobodne radikale. Često dolazi do oslobađanja elektrona ili lančanih, pre svega fotopolimerizacionih reakcija.
Slobodni radikali ili tzv. reaktivne kiseonične vrste, razaraju vitalne strukture ćelija: DNK-genetski materijal, proteine i ćelijske membrane. Na taj način stvaraju nove reaktivne radikale koji napadaju okolne molekule i šire se kroz kožu i organizam. Njihovi efekti se sabiraju tokom godina i manifestuju neželjenim promenama, koje su uzrok kancerogeneze, mutageneze, prevremenog starenja itd.
Smatra se da je jedini pozitivni efekat dejstva UV zračenja na kožu pretvaranje provitamina, 7-dehidroholesterola u vitamin D3. Pozitivnim se, uslovno, može smatrati i aktiviranje zaštitnih mehanizama: zadebljavanja površinskog sloja kože – epidermisa, odnosno hiperplazija i aktiviranje procesa melanogeneze i stvaranja tamnog pigmenta melanina. Kapacitet zaštitnih mehanizama kože je ograničen i zato prekomerno sunčanje izaziva ireverzibilne promene koje dovode do narušavanja zdravlja i lepog izgleda kože.
Zadebljavanje epidermisa (hiperplazija), nastaje usled stimulacije keratinocita bazalnog sloja na deobu, pod dejstvom isključivo UV-B dela spektra.
Mogućnost da se energija zračenja potroši na bezopasan način, putem mnogobrojnih sudara unutar epidermisa, je suština procesa zadebljavanja kože pod uticajem zračenja. Epidermis čine slojevi izumrlih ćelija i zato promene koje izaziva zračenje ne ugrožavaju kožu. UV-B deo spektra podstiče deobu ćelija bazalnog sloja epidermisa, stvara se veći broj slojeva i epidermis zadebljava. Tako se produžava putanja zračenja kroz kožu i povećava verovatnoća da će se energija potrošiti i pre nego što dođe do živih ćelija u dubljim slojevima kože. Procesom deskvamacije, odnosno perutanja, ove izumrle ćelije, na koje je delovalo zračenje, brzo se uklanjaju sa površine kože i zato nisu pretnja zdravlju kože. nastaviće se
