Izvor: Blic, 21.Sep.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Načelo crkve i načelo države
Načelo crkve i načelo države
"Istorija Srpske pravoslavne crkve" Đoke Slijepčevića obuhvata period od primanja hrišćanstva do naših dana. Dugogodišnjim predanim radom Slijepčević, koji spada među najbolje znalce istorije naše crkve, je uspeo da prikupi ogromnu građu i da je sažme u ovo trotomno delo koje nema pandana. "Istorija srpske pravoslavne crkve" izlazi iz štampe do 20. septembra, u luksuznom izdanju JRJ iz Zemuna, i do tada se može kupiti po pretplatničkoj >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << ceni od 2.500 dinara. Telefoni izdavača su: 011/190-286
i 011/3163-804
Još 1873. godine istaknuo je I. Sreznevski, da su Srbi u XIII i XVI veku smatrali Sv. Savu za prevodioca Krmčije, 'imajući valjda kakav takav temelj, na kome su osnivali učestovanje preosvećenoga Save kod prevoda ili rasporostranavanja Krmče knjige'. Tri godine kasnije pisao je Vatroslav Jagić, u vezi zadržavanja Sv. Save u manastiru Filokalu, 'da se tu radilo o prijepisu dela, koje beše već gotovo od prije, i to o prijepisu namenjenom tomu, da pođe u Srbiju, u sijelo nove arhiepiskopije srpske. Taj smisao leži u samim rečima, taj smisao nuđa se i po okolnostima. Pitanje dakle o prvom sastavljaču slovenske Krmčije fotijevskog izvoda po izvoru Aristinovu ostaje s te strane još uvek nerešivo'.
Stojan Novaković je, u uvodu svoga Zakonika Stefana Dušana cara srpskog, istakao godine 1898, da je Sv. Sava 'tražio prave zbornike crkvene, i našao onaj koji se u to vreme smatrao kao najsavršeniji i najbolji'. Onda je 'po naredbi Sv. Save' izvršen prevod 'velikoga, onda najnovijega nomokanona'. Četrnaest godina kasnije tvrdio je Novaković, da je Krmčija prevedena staranjem Sv. Save i da je on njome 'u prvoj četvrtini XIII veka položio temelje crkveno-zakonskoj organizaciji svojine i ličnih prava u Srbiji'.
Ni Nikodim Milaš nije verovao, da je Sv. Sava bio prevodilac Krmčije, nego da je samo dao inicijativu za njeno prevođenje. Ovo svoje mišljenje, izrečeno 1884. godine, Milaš je dopunio dve godine kasnije i tvrdio, da je Nomokanon bio spremljen u Hilandaru još pre odlaska Sv. Save u Srbiju. 'Prvobitni hilandarski Nomokanon Sava je u Soluni samo dopunio sa 21 novom glavom, sa građanskim zakonima o crkvi i s drugim o obezbeđenju pravoslavne vere. Zbog ovog je Milaš smatrao da se Krmčija 'mora smatrati delom Sv. Save srpskoga i došljedno može i mora biti nazvana Krmčijom Sv. Save'.Georgije Letić je ukazivao na to, da su sastavljači Krmčije kompilovali istu iz raznih izvora 'među kojima je moglo biti i nekoliko starobugarskih prevodva. Šta više prevođači kanoničkog dela Krmčije, tj. kanona sa tumačenjima Aristinovim, morali su pred sobom imati radi termina tehnika i olakšice starije slovenske prevode'. Matijas Murko (Gechichete der alteren sudslawische Literaturen, s. 149), a prema njemu i vladimir Ćorović misle, da je Sv. Sava dao inicijativu da se Krmčija spremi i da je on organizovao rad za kompilaciju Krmčije (Nomokanona sa Prohironom) s tumačenjima Aristinovim i Zonarinim, koje je on uveo u srpsku crkvu. Pavle Popović je, u prikazu Spisa Sv. Save, koje je izdao Vladimir Ćorović, sumirao ceo problem ovako: 'Jasno je po svemu da je Savin udeo u Krmčiji veliki, ako se i sumnja da je Sava sam prevodio, jednoglasno se priznaje da je inicijativa njegova i celokupno staranje o njoj'.
U raspravi Crkveno-politička ideologija svetosavske Krmčije i Vlastarove Sintagme Troicki navodi, da je Sv. Sava, pri sastavljanjuKrmčije, 'činio strogi izbor između vizantijskih izvora. Kao strog pravoslavac i dobar kanonista, on je odbacio sve izvore, u kojima je bio, ostatak jelinske zlobe' u obliku teorije cezaro-papizma, jer ova teorija nije odgovarala ni dogmatskom ni kanonskom učenju o episkopatu, kao nosiocu crkvene vlasti, ni političkim prilikama Srbije, gde carska vlast u to vreme još nije psotojala. Nije on privhatio ni teoriju istočnog papizma, koja takođe nije odgovarala ni dogmatskom učenju o saboru kao višem organu crkvene vlasti, ni kanonskom učenju o ravnopravnosti poglavara autokefalnih crkava, ni, naposletku, položaju same srpske crkve, koja je imala osnovni uslov autokefalije - samostalni izbor svojih episkopa, usled čega bi mešanje carigradskog patrijarha u njene poslove bilo antikanonsko'.
Sveti Sava je, i ovde, pošao svojim putem i uspeo da u samom početku izmiri načelo crkve sa načelom države i ukoloni razloge za sukobe između njih. Sveti Sava je, veli Vasilije Marković, 'osnivač onih intimnih odnosa između pravoslavne crkve i Nemanjićke države, koji su se održali sve do kraja nacionalne samostalnosti, pa su produženi i posle ovoga u odanosti crkve nacionalnim idealima i u identifikovanju srpstva sa pravolavljem, koje počinje tako još sa Savom'. nastaviće se
