Izvor: Blic, 17.Jul.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Modni trendovi i karcinom kože
Modni trendovi i karcinom kože
'UV zračenje - izvori, osobine, efekti i zaštita', prva je domaća knjiga koja obuhvata fizičke, ekološke, medicinske i kozmetološke aspekte sunčevog zračenja. Plod je interdisciplinarne naučne saradnje i podrške Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu i Uprave za zaštitu životne okoline Republičkog ministarstva zdravlja. Za prvu generaciju studenata PMF koji će dogodine proučavati UV zračenje, knjiga će biti osnovni udžbenik. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Autori su dr Zoran Mijatović, vanredni profesor PMF NS, stručnjak za optičku spektroskopiju plazme; dr Ljiljana Čonkić, red. prof. PMF NS, stručnjak za zaštitu čovekove okoline i Sekretar istoimenog resora SAP Vojvodine, i mr Suzana Miljković, rukovodilac laboratorije Instituta 'Galenika a.d.'. Upravo objavljena knjiga može se kupiti u skriptarnici PMF NS, ili naručiti od izdavača - PMF, Institut za fiziku, Trg Dositeja Obradovića 4, 21.000 Novi Sad.
Stručnjaci smatraju da je ovako drastično uvećanje broja obolelih od raka kože, posledica izmenjenih navika ljudi, napretka nauke i tehnologije, razvoj dijagnostičkih metoda i proširenje znanja u oblasti medicine, kao i ozbiljnog oštećenja ozonskog omotača. Pored toga, broj osoba starijih od 65 godina je sve veći, a upravo kod ove populacije su promene na koži izazvane sunčevim zračenjem najčešće. Ipak, najozbiljniji uzrok ove zabrinjavajuće pojave je preterano sunčanje i upotreba solarijuma, koji kao krajnji cilj imaju postizanje preplanule boje kože. Ovaj modni trend lansiran pre nekoliko decenija traje još uvek, mada postepeno jenjava, naročito u zemljama koje su pokrenule intenzivne kampanje za smanjenje sunčanja i primenu odgovarajuće zaštite. Kancerogena oboljenja uopšte, predstavljaju nekontrolisan rast ćelija. Nemelanomski oblici raka kože, predstavljaju nekontrolisani rast epitelnih ćelija u najpovršnijem sloju. Rak bazalnih ćelija, poznat i kao 'glođući rak' je najčešći oblik raka kože, a pojavljuje se obično kao zadebljala crvena promena kože, ponekad kao gomila ili čir, veličine svega nekoliko milimetara, koja ne zarasta. Razvija se polako i bezbolno godinama i najčešće se pojavljuje na licu, ali se može naći i na trupu ili udovima. Nema težnju da se širi.
Rak skvamoznih ćelija (SCC, engl. Squamous Cell Carcinoma), koji se razvija iz spinoznog sloja kože, je drugi po učestalosti rak kože. Tokom nekoliko meseci može naglo narasti, čak i do nekoliko centimetara ukoliko se ne leči. To su zadebljale lezije i mogu biti osetljive na dodir. Najčešće se viđaju na koži koja je izložena dejstvu zračenja, na glavi i vratu. Može se proširiti do regionalnih limfnih čvorova i odatle do pluća, jetre i drugih organa, ukoliko se ne leči na vreme. Stalno prekomerno izlaganje suncu, naročito tokom 10 godina pre postavljanja dijagnoze, dovodi do četvorostrukog povećanja rizika od pojave SCC kod onih koji se više sunčaju.
Treći osnovni tip raka kože je melanom, čija su dva oblika prikazana na slici 28. Može se javiti i bez vidljivog uticaja Sunčevog zračenja na kožu, ali se mnogo češće javlja kod osoba koje su u detinjstvu ili ranoj mladosti pretrpele jake opekotine. Prekomerno sunčanje pre 15. godine života praćeno jednom ili više ozbiljnih opekotina, najčešći je uzrok melanoma koji se javlja između 20. i 40. godine. Pojavljuje se kao tamno braon promena na koži i predstavlja nekontrolisani rast melanocita. Melanomi su najmaligniji i najprogresivniji od svih oblika kancerogenih oboljenja, i ako se ne leče na vreme, u inicijalnom stadijumu, brzo se šire kroz organizam i izlečenje u tom stadijumu je izuzetno retko. Melanomi se mogu pojaviti u relativno ranom životnom dobu, za razliku od BCC i SCC.
Solarne keratoze su dosta česti benigni tumori kože koji predstavljaju nenormalni rast ćelija na površinama kože koje su često izložene dejstvu sunca. One su tvrđe u odnosu na okolnu kožu, zbog nagomilavanja keratina, crvene ili neke druge boje, obično 3–10 mm veličine, a pojavljuju se na istim mestima kao i SCC. Često se javlja više keratoza istovremeno. One predstavljaju faktor rizika za SCC i procenjuje sa da svaka 400. keratoza, ili čak 20 odsto aktivnih lezija postane maligno i razvije se u SCC. Najagresivniji oblik keratoza, aktinični heilitis, javlja se na usnama i može preći u SCC. U tom slučaju, svaki peti karcinom metastazira. Sunčevo zračenje je jedini uzrok solarnih keratoza.
Mladeži su benigni tumori melanocita. Osobe sa većim brojem mladeža na koži daleko su podložnije pojavi malignih promena u poređenju sa onima koji ih imaju manje. Veliki broj melanoma se razvija iz mladeža koji su već postojali, ali mnogi melanomi nastaju i iz naizgled normalne kože. Urođeni mladeži koji rastu preko 1,5 cm u prečniku, imaju 6 odsto šansi da postanu maligni posle 18. godine. nastaviće se
