Izvor: Blic, 26.Jun.2003, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Mali balkanski savezi
Mali balkanski savezi
Balkan nudi potresnu sliku monarha različitih naravi koji su nastojali svakojakim i često protivrečnim sredstvima da uspostave svoju vlast u strahovito nemirnoj Evropi. Knjiga 'Orlovi i lavovi, Istorija balkanskih monarhija'francuskog istoričara Gi Gotjea (izdavač: Paideia, Dunavski kej 18, Beograd, tel/fax:183-946), upravo objašnjava hirovitost vladara balkanskih naroda: Albanije, Bugarske, Rumunije, Grčke, Hrvatske, Srbije, Crne gore i Jugoslavije. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Gotjeov istraživački trud otkriva Evropi istoriju i vladare balkanskih naroda i istovremeno pokazuje kakve istorijske predstave o balkanskim narodima imaju sami Evropljani.
Francuska je bila ponosna na svoje istočne saveznike i bezrezervno ih je podržavala protiv starih neprijatelja iz velikog rata, a takođe i protiv fašističke Italije, koja je stalno nastojala da se sa njom nadmeće u ovoj važnoj strateškoj oblasti balkanske Evrope.
Aleksandar I, pošto je svojoj zemlji podario novi ustav 1931, ustav kojim je kraljevina preuređena u devet oblasti, ili banovina, imenovanih, po ugledu na francuske departmane, prema imenima reka koje su kroz njih proticale, stavio je naglasak na svoje diplomatske aktivnosti, udvostručavajući Malu antantu koja je već objedinjavala Jugoslaviju, Čehoslovačku i Rumuniju, Balkanskom antantom koja je bila plod razgovora sa njegovim tastom Karlom II, koji je došao na istu ideju. Balkanska antanta obuhvatala je Jugoslaviju, Rumuniju, Tursku i Grčku. Ova poslednja zemlja, iako republika od 1924. godine, imala je jaku monarhističku opoziciju koja je zahtevala povratak na presto Đorđa II, takođe pašenoga Aleksandra I od Jugoslavije preko njegove žene Elizabete od Rumunije.
Od tada je Bugarska, saveznica po dinastičkoj liniji iz 1930. sa italijanskom kraljevskom kućom preko ženidbe Borisa III princezom Đovanom Savojskom, ćerkom Viktora Emanuela III, bila izolovana na Balkanu, a fašistička Italija gotovo potpuno odbačena iz tog dela evropskog kontinenta. Francuska je, zahvaljujući svojim malim balkanskim saveznicima od 1914-1918, ostala gospodarica geografske karte u ovoj oblasti.
Razumećemo da je, iz tih razloga, jugoslovenski kralj Aleksandar bio za Pariz saveznik sa izvesnom težinom, koga je trebalo podržati bez rezerve i bez razmišljanja, naročito ne baveći se unutrašnjim svađama u zemlji koja je, uprkos naporima Karađorđevića oko ujedinjenja i pomirenja, ostala bure baruta.
Fašistička Italija je nastojala da se osveti Aleksandru i Francuskoj oslanjajući se na hrvatske separatiste koji su, grupisani u više-manje tajne terorističke organizacije, želeli da oslobode tobože ugnjetavanu Hrvatsku. Hrvatski teroristi, poznatiji pod imenom ustaša, organizovali su zavere od kojih je najuspešnija trebalo da dosegne i ličnost samog kralja. Da bi to postigao, ustaški poglavnik pod imenom Ante Pavelić, prijatelj Musolinija i pod njegovom zaštitom, nastojao je da poveže Aleksandrove neprijatelje. Približio se makedonskoj separatističkoj organizaciji VMRO, tj. Unutrašnjoj makedonskoj revolucionarnoj organizaciji, za koju se tvrdi da su je finansirali tajni italijanski i bugarski fondovi. Bugarskoj su, kao što je poznato, Bukureštanskim ugovorom iz 1913, zatim Ugovorom iz Nejia iz 1919, znatno umanjene teritorijalne pretenzije na Makedoniju.
Međutim, Aleksandrova preterana diplomatska aktivnost prisilila je teroriste da ubrzaju događaje . U stvari, jugoslovenski kralj, svestan da izolacija Bugarske na Balkanu predstavlja opasnost po bezbednost regiona i sredstvo da fašistička Italija uzburka poluostrvo, rešio je da pokuša približavanje sa Sofijom. Pre nego što je otišao u zvaničnu posetu Francuskoj, u oktobru 1934, boravio je u Bugarskoj od 27. do 30. septembra. Protivno svakom očekivanju, prijem na koji je naišao kod Bugara i njihovog suverena bio je izuzetno topao. Aleksandar se, istina, potrudio da ga prati njegova žena, koja je preko svoje majke, rumunske kraljice Marije, po rođenju Saks-Koburg-Gota, bila bliska rođaka Borisa III. Bugarski kralj je, sa svoje strane, takođe doprineo otopljavanju bugarsko-jugoslovenskih odnosa zabranjujući VMRO na svojoj teritoriji i naređujući da se oduzme njeno naoružanje.
Nastaviće se...
