Izvor: Danas, 04.Avg.2014, 22:27 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kraj fetišizacije moći
U svim analizama, država se uzima za ono što jeste, ni više ni manje: za jednu od postojećih formi dominacije.
Mark Abeles: Antropologija globalizacije (11)
Mark Abeles je francuski etnolog i politički antropolog. Mentor u radu na doktorskoj tezi bio mu je Klod Levi-Stros. Od 1979. do 1995. godine radio je kao rukovodilac istraživanja u Laboratoriji socijalne antropologije u Parizu, a 1995. godine u tom gradu osnovao je Laboratoriju za antropologiju društvenih >> Pročitaj celu vest na sajtu Danas << ustanova i organizacija (LAIOS) i bio njen direktor do 2010. godine. Danas je Abeles direktor Francusko-argentinskog centra u Buenos Airesu. U Biblioteci XX vek objavljena je Antropologija globalizacije, u prevodu Ane A. Jovanović.
Pomeranje interesovanja ka izgradnji legitimiteta i ka pitanju ukorenjivanja moći unutar društva spada među glavne doprinose Veberove sociologije. U njoj je došlo do novog ugla posmatranja u odnosu na teorije koje su prednost dale „topici“, bez obzira na to što su im polazišta različita: tako se kod funkcionalista politička sfera uzima kao sistem u njegovoj povezanosti s drugim društvenim sistemima, a kod marksista se politička sfera razmatra kao nadgradnja i promišlja kroz odnos koji održava sa bazom.
To lišavanje države njenog „postvarenog“ karaktera, to pomeranje područja interesovanja u oblasti nauke o politici, neodoljivo liči na nastojanja antropologa suočenih sa situacijom da političku sferu promišljaju „izvan“ države. Da bi se uopšte moglo razmišljati o sferi političkog u našim društvima sa državnim uređenjem, ne sme se pasti u čvrsto ukorenjenu zabludu da se najpre politički sistem posmatra kao carstvo u carstvu, a onda da se uklapaju pojedini elementi; u ovom slučaju, to bi bili s jedne strane institucija, a s druge društvo.
Fuko, koji se u svojim studijama o ludilu, seksu i zatvoru suočio sa sveprisutnošću normi i aparata, predložio je način analize kojim bi se prebrodila ova ključna poteškoća. Napisao je: „Ne treba proučavati regularne i zakonite oblike moći u njihovom središtu, u onome što mogu biti njeni opšti mehanizmi ili sveukupna dejstva. Treba, naprotiv, moć hvatati na njenim obodnim delovima, tamo gde joj se obrisi gube, gde postaje kapilarna“. Umesto na neposredne datosti kakve predstavljaju zakon i institucija, pogled treba usmeriti na odnose moći i strategije koji se pletu unutar aparata. Tradicionalni instrumentarij političkih teorija čini se neodgovarajućim jer prednost daje institucionalnim aspektima i primenjuje prvenstveno jurističku metodu, kakvu nalaže prevaga pojma suvereniteta. „Ključno pitanje, oko kojeg se ustrojava celokupna teorija prava, jeste pitanje suvereniteta“, piše Fuko.
Ta premoć suvereniteta ima svoj konkretan epistemološki učinak. S jedne strane, to vodi ka supstantifikaciji moći, ka tome da se ona razmatra kao „masivni, homogeni fenomen dominacije“; s druge strane, to podrazumeva da postoji središte iz kojeg taj fenomen dominacije potiče. Na metodološkoj ravni, posledica je fokusiranje analize na ovo središnje jezgro i „primena neke vrste dedukcije čiji je cilj da se vidi kako se iz centra moć spušta nadole i dokle se produžava ka tim donjim obodima“.
Tome nasuprot, Fuko predlaže da se prestane sa fetišizacijom moći i gledanjem na nju kao na nekakvu tajanstvenu supstancu za čijom bi se pravom prirodom u nedogled tragalo. Po njemu, moć postoji samo kao čin, kroz dejstvo koje vrši; glavno pitanje odnosi se na način na koji se ona sprovodi. Stoga, umesto da se postavlja pitanje prirode i legitimnosti moći, treba postaviti pitanje kako ona dejstvuje. Promišljati moć u njenom dejstvu, kao „aktivnost koja utiče na druge aktivnosti“, zahteva od antropologa da istražuje korene moći u društvu i konfiguracijama koje ona proizvodi. Analiza moći „tamo gde se vrši njeno dejstvo“ značajna je zato što se država razmatra na osnovu realnosti političke prakse. To Fuko naziva „uzlaznom“ analizom, za razliku od „silazne“ koja polazi od jezgra, države i suverena, protežući se ka onome za šta je odmah jasno da je sekundarno i periferijsko i što, u neku ruku, trpi dejstvo moći koja se postavlja kao spoljašnjost. A kao što Fuko naznačuje, „moć treba da se analizira kao nešto što kruži, ili pre kao nešto što je delatno samo u lancu. Ona nikada nije lokalizovana ovde ili onde, nikada nije u rukama izvesnih osoba, nikada se ne prisvaja poput neke imovine ili nekog dobra“
Svojim nastojanjem da državu sagleda odozdo, antropološki pristup donekle je podudaran sa uzlaznom analizom za kakvu se zalaže Fuko. Jer, i antropološki pristup razmatra moć sa stanovišta njenog dejstva i složenog umrežavanja koje se vrši preko tehnika, procedura i mehanizama kao činilaca naše svakodnevice.
Nastavlja se
