Izvor: Blic, 01.Jul.2000, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Koji zraci štete zdravlju
Koji zraci štete zdravlju
Preterano sunčanje, kao modni trend i način života, dovelo je do dramatičnog povećanja broja obolelih od raka kože. Još dramatičnije je saznanje da sunčanje, s izuzetkom nekih slučajeva, uopšte nije zdravo. Kako onda hiljadama godina nismo primećivali štetne efekte sunčanja? To je upravo tema knjige 'Sunčanje, da ili ne?' Suzane Miljković, specijaliste i magistra kozmetologije, široj javnosti poznate kao autora više originalnih kozmetičkih >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << preparata, od kojih su najpoznatiji emulzioni oblici iz kolekcije za zaštitu od sunca 'Sole efekta'. Najnovija naučna saznanja o tome koliko smo zaista ugroženi od sunca, kakve posledice nas čekaju od prekomernog sunčanja i kako da se zaštitimo od sve opasnijeg sunčevog zračenja, autorka knjige učinila je na zanimljiv način, pregledno i sa obiljem stručnih fotografija dostupnim najširem krugu čitalaca. Knjiga se može kupiti u beogradskim knjižarama: Stubovi kulture, Plato, Univerzitetska knjižara, Knjižara SANU, ANT i skriptarnicama Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta. Sve potrebne informacije mogu se dobiti od autora: e-mail s.miljkovic@sezampro.yu.
Za čitaoce Blica, u nekoliko nastavaka, donosimo najzanimljivije delove ove knjige.
Kako sunčeva energija nastaje i dospeve do nas?
Sunčevo zračenje predstavlja energiju koja na Suncu nastaje pretvaranjem ogromnih količina vodonika u helijum. Ova energija se oslobađa u okolni vasionski prostor, širi kroz svemir i dospeva do svih planeta Sunčevog sistema. Količina energije koja će dospeti do planeta u najvećoj meri zavisi od njihove udaljenosti od Sunca. Planeta Zemlja dobija samo dvomilijarditi deo ukupne oslobođene energije, i on je dovoljan da obezbedi opstanak života na Zemlji.
Sunce emituje energiju u obliku elektromagnetnih talasa koji se međusobno razlikuju po talasnoj dužini, odnosno frekvenciji. Zraci manje talasne dužine imaju veću energiju i frekvenciju, i obrnuto. Sunčev spektar obuhvata zračenje talasnih dužina između 0,01-10.000 nm. Zbog razlike u osobinama i efektima koje ima na živi svet, naučnici su ga podelili u više oblasti, a to su kosmičko, gama, X, ultraljubičasto (UV, ultraviolet, engl.), vidljivi (VIS, visible, engl.), infracrveno zračenje (IR, infra red, engl.), mikrotalasi i radiotalasi.
Sunce emituje različite količine zračenja na različitim talasnim dužinama. Prolazeći kroz vasionski prostor, a zatim i kroz zemljinu atmosferu, zračenje gubi veliku količinu energije i menja zastupljenost talasa određenih talasnih dužina.
Na zemljinoj površini, gde se i nalazi živi svet ili biosfera, sunčevo zračenje obuhvata zrake talasnih dužina između 290-3.000 nm. Najveći intenzitet, odnosno količina zračenja pripada zracima talasne dužine oko 500 nm, ali predstavlja samo polovinu intenziteta zračenja koje se emituje sa Sunca na toj talasnoj dužini.
Najveći deo energije koja dospe do površine zemlje, 56 odsto, pripada infracrvenom zračenju (IR), talasnih dužina od 780-3.000 nm; 39% vidljivom zračenju (VIS), talasnih dužina od 400-780 nm, a svega 5% ultraljubičastom zračenju (UV), talasnih dužina od 290-400 nm. IR zračenje osećamo kao toplotu, VIS zračenje vidimo kao svetlost, a UV zračenje ne možemo osetiti.
Koji je deo spektra posebno štetan za žive organizme?
Smatra se da 99 odsto svih po žive organizme štetnih efekata dolazi od UV zračenja, talasnih dužina od 100-400 nm.
Detaljnim proučavanjem UV dela spektra utvrđene su razlike u sadržaju energije, dubini prodiranja u kožu i pojavama koje izaziva u organizmu. Na osnovu toga je UV zračenje podeljeno u tri dela: UVA, UVB i UVC.
Celokupno UVC (talasnih dužina od 100-290 nm) i delimično UVB zračenje, apsorbuje ozonski sloj zemljine atmosfere i ono nema kontakta sa živim svetom naše planete. Međutim, stvaraju ga veštački izvori UVC zračenja, pomoću kojih je utvrđeno da ono deluje veoma štetno na sva živa bića i može da uništi mnoge mikroorganizme i biljke. UVC zračenje deluje direktno na genetski materijal i dovodi do smrti ćelije, što se kod ljudi manifestuje i pojavom kancerogenih oboljenja. Izaziva pojavu crvenila, ali ne i tamnjenje kože. Osobe koje rade sa veštačkim izvorima UVC zračenja mogu biti ozbiljno ugrožene.
UVB zračenje, talasnih dužina od 290-320 nm, malo je zastupljeno u sunčevom spektru na nivou mora. Čini svega 0,1odsto od ukupnog, ili samo 2 odsto od UV zračenja koje dospeva do površine zemlje. Izaziva opekotine, rak kože i druge poremećaje.
UVA zračenje, talasnih dužina od 320-400 nm, predstavlja 4,9 odsto od ukupne sunčeve energije koja dospeva do površine zemlje, ili čak 98 odsto od ukupnog UV zračenja. Odgovorno je pre svega za prevremeno starenje, fotoalergijske reakcije i rak kože, ali i druge štetne efekte.
Novija ispitivanja su utvrdila da i VIS i IR zračenje mogu nepovoljno uticati na kožu, potencirati neke kožne bolesti ili izazvati nenormalne reakcije (fotosenzibilizacija).
Zašto je ozonski sloj značajan za opstanak života na Zemlji?
Ozonski sloj (O3) je jedan od najznačajnijih faktora koji menja svojstva sučnevog zračenja pre nego što ono dospe do biosfere planete Zemlje. On nastaje bombardovanjem kiseonika iz atmosfere UV zračenjem velike energije, pre svega UVC dela spektra. Nalazi se u stratosferi, na visini od 15-35 km iznad nivoa mora. Nešto je deblji iznad polova, a tanji iznad Ekvatora, i obilniji je tokom zime i proleća nego u leto ili jesen. NASTAVIĆE SE
