Izvor: Blic, 17.Sep.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ko je odobrio samostalnost crkve?
Ko je odobrio samostalnost crkve?
"Istorija Srpske pravoslavne crkve" Đoke Slijepčevića obuhvata period od primanja hrišćanstva do naših dana. Dugogodišnjim predanim radom Slijepčević, koji spada među najbolje znalce istorije naše crkve, je uspeo da prikupi ogromnu građu i da je sažme u ovo trotomno delo koje nema pandana. "Istorija srpske pravoslavne crkve" izlazi iz štampe do 20. septembra, u luksuznom izdanju JRJ iz Zemuna, i do tada se može kupiti po pretplatničkoj >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << ceni od 2.500 dinara. Telefoni izdavača su: 011/190-286
i 011/3163-804
U vezi s boravkom Sv. Save u Nikeji treba objasniti jedan momenat: pominjanje Carigrada umesto Nikeje, u kojoj su se, u to vreme, nalazili i car i patrijarh, ne može se uzeti kao neko neznanje Domentijanovo, nego, mnogo pre, kao isticanje neprekidnog kontinuiteta između vlasti cara i patrijarha u Nikeji i Carigradu. Njihov boravak u Nikeji smatran je samo privremenim i zbog toga se svuda pominju i vizantijski car i vizantijski vaseljenski patrijarh. Kod Teodosija bi ovo isticanje Carigrada bilo razumljivije, jer je on, po skoro opštem mišljenju, pisao svoj Život Sv. Save kada su već Latini bili osvojili Carigrad i ponovo vaspostavili jedinstvo vizantijskog carstva.
Nikola Radojčić smatra, da je Teodosije radio u vreme, koje je bilo bliže Svetom Savi i da je, prema tome, njegov Život Sv. Save stariji od Domentijanovog. Svoja istraživanja o ovome pitanju Radojčić je sumirao u sledećim rečima:'... A ja sam, polazeći od prvih strana Teodosijeva i Domentijanova Života Sv. Save, morao utvrditi ovo - da u Teodosija ima veoma mnogo saopštenih činjenica koje se ne nalaze kod Domentijana, da su druge činjenice, koje se nalaze prikazane kod obadvojice, kod Teodosija tačnije i jasnije prikazane, i da ima takvih mesta kod Domentijana koja se tek onda mogu razumeti kad se uporede sa analognim mestima kod Teodosija... Nemoguće je pored ovakvih činjenica ne postaviti pitanje sebi - otkuda Teodosiju saopštene činjenice kojih uopšte nema kod Domentijana, ili su kod njega nepotpune i nejasno prikazane, i kako se može razumeti prilepljivanje književnih uvoda iz Teodosija, koji su kod njega na svome mestu, na prikaz opisa kod Domentijana, gde su oni nevešto prilepljeni? Kako to može biti, ako bi Teodosije samo preradio Domentijanov život Sv. Save?'
Nikola Radojčić je u pravu kada ističe da su razlozi, koje Teodosije stavlja u usta Svetom Savi pretežno svetovnopolitički i da je zbog toga uloga cara pri dobijanju samostalnosti Srpske pravoslavne crkve kod Teodosija više naglašena nego kod Domentijana; 'kod Teodosija uloga careva pri ovom važnom činu odlično je prikazana, sasvim onako kako je stvarno bilo u Vizantiji'.
Nama se čini da ovde treba odvojiti dve stvari: a) izbor i posvećenje Svetog Save za episkopa, gde je kanonski pretežnija uloga patrijarha i njegovog permanentnog sinoda i b) pristajanje i patrijarha i cara da se Srbiji da puna autokefalnost, gde su i patrijarh i car bili skoro jednako odlučujući faktori. Iako se, u ovom drugom slučaju, više radilo o čisto političkom nego kanonskom momentu, sam car bez patrijarha nije mogao odlučiti o davanju autokefalnosti Srpskoj pravoslavnoj crkvi. To, isto tako, nije mogao uraditi ni sam patrijarh bez cara. Ima se utisak, da je Teodosije, više nego što bi to smelo biti, zapostavio ulogu patrijarha i, budući i sam oštar politički duh, istakao ulogu cara kao glavnog faktora u davanju autokefalnosti Srpskoj pravoslavnoj crkvi, što car, razume se, nije mogao biti. Ma koliko da je bila velika vlast cara i politički interes države, da sa Srbijom, koja je već bila nezavisna, ima dobre veze, sam car nije mogao da ima odlučujuću ulogu u davanju autokefalnosti Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Ovaj momenat je dobro uočio Vladimir Ćorović kada je rekao, da je 'patrijarh odobrio samostalnost srpske crkve'. Formulacija Domentijanova, da Sveti Sava 'isprosi blagoslov od časnog patrijarha i od svega sabora vaseljenskog (tj. sinoda koji se stalno nalazio uz patrijarha)', koji su i bili nadležni za davanje autokefalnosti jednoj novostvorenoj crkvenoj oblasti, ne može biti uzeto kao previđenje činjenica kakve su one tada, stvarno, bile. nastaviće se
