Izvor: Blic, 09.Jan.2003, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Eratosten u Aleksandrijskoj biblioteci
Eratosten u Aleksandrijskoj biblioteci
Hiljadugodišnji mračni period Evrope rasterali su, od 14 do 16. stoleća, zraci svetlosti tri najveća otkrića srednjeg veka. To su: otkriće antike, otkriće tehnike štampe i otkriće Amerike. Otkriće antike omogućilo je pristup i napajanje sa vrela znanja. Ono je usledilo bežanjem učenih Grka-Vizantinaca u Italiju pred osvajačkim pohodima Turaka u 14. i 15. veku. Otkriće štampe (pokretnog štamparskog sloga – Gutenberg oko 1445. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << godine) omogućilo je do tada nezamislivo brzo širenje znanja. Otkriće Amerike (Kristofor Kolumbo 1492. godine) konačno je i definitivno razbilo tradicionalne okove i sliku o Zemlji kao 'disku' i potvrdilo antičko grčko saznanje da Zemlja 'mora imati najsavršeniji oblik' tj. oblik kugle (Pitagora, Aristotel, Eratosten, Ptolomej).
Otkriću Amerike prethodilo je, međutim, sakupljanje geografskih i astronomskih znanja tokom više od 5 000 godina. Tekst, koji sledi, i koji je za 'Blic' ekskluzivno pripremio dr Novak Popović, oslanja se najvećim delom na knjigu 'Osvajanje zemlje' ruskog autora I.K.Lebedeva iz 1948. godine, a manjim delom na noviju literaturu i baze podataka o vremenu, događajima i akterima o kojima je reč.
Ekspedicija je, pod zapovedništvom Nearha, krenula 2. oktobra 326. godine p.n.e, mesec dana pre monsuna, koji povoljno utiču na plovidbu. Zbog toga je za prvih četrdeset dana Nearh jedva prešao osamdeset milja. Nakon zaustavljanja u Sturi i Korestisu, njegova flota, od oko 800 brodova i 2000 mornara, doplovila je do ostrva Krokala (današnji Karantinski zaliv), gde se, razbijena burom i nakon što je otplovila rt Monse, morala skloniti u prirodno zaštićenu uvalu. Tu ga je snašla nova nevolja, jer se morao utvrditi radi odbrane od ratobornih varvara. Posle 24 dana Nearh je plovio dalje, ali su ga jake bure često nagonile na zaustavljanje na raznim mestima pri čemu je bio prinuđen da se brani od napada Arabita, naroda, koji je prema istočnjačkim opisima bio ‘’varvarski narod, imao duge kose i brade i ličio na faune ili medvede’’.
Posle šestomesečne plovidbe, raznih doživljaja i borbi sa obalskim divljacima, Nearh je stigao na ušće Eufrata i uspešno završio misiju kojom je otkriven pomorski put od zemalja Bliskog istoka u Indiju (kasnije nazvanu ‘’Zemlja začina). Iako je Nearh napisao detaljan izveštaj o svom putovanju, taj orginalni izveštaj nije sačuvan.
Još pre Aleksandra Makedonskog Grci su u naučnom pogledu, tj. u ponaučenju svog viđenja sveta i života uopšte, stekli nedostižnu prednost u odnosu na druge zemlje i naorde tog vremena. To se, između ostalog, ogleda i u nastojanjima Aleksandra da integriše svoj kosmopolit po principu ‘jedno carstvo, jedan vladar, jedan bog’ i da bude opšte priznat kao sin božji odnosno kao božanstvo. Tradiciju vladara-boga zatekao je u Aziji i prihvatio je. Odmah je zatražio i od druga dva dela svog carstva Grčke i Egipta da mu priznaju status božanstva. Egipat je to i učinio tako što je svetilište vrhovnog boga Amona proglasilo Aleksandra za sina božjeg. Aleksandar, koji je tada imao 24 godine, odmah je naredio svom biografu Kolistenu da razglasi po celom carstvu daje on – Aleksandar priznat za sina boga Zevsa. Pošto se Grčka toj njegovoj želji još nije bila odazvala, Aleksandar je izdao ukaz, u kome je izričito naveo zahtev da ga i zemlje Korintskog regiona priznaju za božanstvo.
Nakon dugih rasprava koje su vođene po tom pitanju u Atini i Sparti i koje su trajale oko godinu dana, u tada kulturno i civilizacijski visoko razvijenoj Grčkoj, zahtevu Aleksandra nije potpuno udovoljeno; nisu prihvaćeni afro-azijatski rituali poniznosti i veličanja vladara kao božanstva. Jer, na grčkom tlu vladale su ipak sasvim drugačije prilike od onih u Aziji i Africi. Dok je u Aziji i Africi dominirala astrologija, u tadašnjoj Grčkoj je imala primat astronomija. Filozofija, politička teorija, istorija, prirodne nauke i ono što se danas naziva društvene nauke, bile su u Grčkoj visoko razvijene znatno pre pojave Aleksandra Makedonskog (Sokrat, Platon, Aristotel itd). Herodot slovi kao otac istorije, Tukidid (460-403 p.n.e.) kao otac istorijskih nauka, koji je prvi vršio naučne analize istorijskih događaja i postavio određene istorijske zakonitosti. Grci su, smatraju naučnici, subsumirali kulture milenijuma i postali autentični tvorci slobodne države, slobodnog čoveka i slobodne nauke.
I sam Aleksandar Makedonski je, naspram svog božanskog nimbusa, ipak značajno doprineo daljem razvoju nauke kod Grka. Godine 331. po njegovoj ideji osnovan je grad Aleksandrija u Egiptu (pored još 22 grada istog imena između Troje i reke Ind). Grad je prvobitno bio planiran kao grčki trgovački centar, da bi ubrzo postao i daleko poznati centar helenske kulture, umetnosti i nauke sa dvoranom muza, koja se ubrzo nazvala ‘’Muzeum’’. Oko Muzeuma nastale su mnoge škole u kojima su se učile mnoge discipline i izučavale mnoge nauke. Tu je formirana i prva ogromna biblioteka u istoriji čovečanstva, u kojoj su bile sakupljene sve knjige, svici i zapisi prethodnih vremena, na svim tada poznatim jezicima. Pored Herofila, Euklida i drugih, među prve najistaknutije naučnike-istraživače Aleksandrijske biblioteke spada Eratosten. nastaviće se
