Izvor: Blic, 06.Jul.2000, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Deluje li zračenje na kosu?
Deluje li zračenje na kosu?
Preterano sunčanje, kao modni trend i način života, dovelo je do dramatičnog povećanja broja obolelih od raka kože. Još dramatičnije je saznanje da sunčanje, s izuzetkom nekih slučajeva, uopšte nije zdravo. Kako onda hiljadama godina nismo primećivali štetne efekte sunčanja? To je upravo tema knjige 'Sunčanje, da ili ne?' Suzane Miljković, specijaliste i magistra kozmetologije, široj javnosti poznate kao autora više originalnih kozmetičkih >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << preparata, od kojih su najpoznatiji emulzioni oblici iz kolekcije za zaštitu od sunca 'Sole efekta'. Najnovija naučna saznanja o tome koliko smo zaista ugroženi od sunca, kakve posledice nas čekaju od prekomernog sunčanja i kako da se zaštitimo od sve opasnijeg sunčevog zračenja, autorka knjige učinila je na zanimljiv način, pregledno i sa obiljem stručnih fotografija dostupnim najširem krugu čitalaca. Knjiga se može kupiti u beogradskim knjižarama: Stubovi kulture, Plato, Univerzitetska knjižara, Knjižara SANU, ANT i skriptarnicama Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta. Sve potrebne informacije mogu se dobiti od autora: e-mail s.miljkovic@sezampro.yu.
Za čitaoce Blica, u nekoliko nastavaka, donosimo najzanimljivije delove ove knjige.
Langerhansove ćelije, nosioci odbrambene sposobnosti kože i sastavni deo imunološkog sistema organizma, aktivno učestvuju u zaštiti od zračenja. One čine oko 5 odsto ćelija epidermisa. Reaguju na senzibilizatore, antigene iz spoljašnje sredine ili nepo- željne, prekancerogene ćelije iz organizma i započinju imunološki odgovor. La- ngerhansove ćelije imaju ključnu ulogu u prevenciji raka kože, ali ih i male doze UV zračenja, pre svega UVA, mogu oštetiti, a to omogućava stvaranje i rast tumora.
Melanociti su jednoćelijske žlezde, veoma značajne za zaštitu od zračenja, jer stvaraju pigment kože, melanin. Oni se nalaze u bazalnom sloju epidermisa i povezani su sa 36 okolnih ćelija, preko velikog broja nastavaka. Stvaraju melano- zome, u kojima se nalaze sve komponente neophodne za formiranje melanina. Melano- zomi se preko nastavaka melanocita prenose u okolne ćelije epidermisa. Pod uticajem UV zračenja, u melanozimima se stvara melanin, koji može da spreči prodor sučnevog zračenja u dublje slojeve kože i tako ih zaštiti od neželjenih promena.
Količina pigmenta melanina u koži genetski je uslovljena i ona stvara razlike u boji kože. Crnci imaju četiri puta veći nivo sinteze melanina nego belci, ali čak ni njihova jako pigmentisana koža ne sadrži koncentracije melanina veće od 1 odsto. Pored toga, boju kože određuju i veličina i oblik melanozoma, kao i način na koji su oni raspoređeni u koži. Postoji 35 nijansi crne kože, a svega sedam bele. Crnci imaju i veći broj slojeva ljuspastih ćelija u SC, veću gustinu i zbijenost ćelija epidermisa, što je još jedan, važan razlog veće otpornosti crne kože na dejstvo zračenja.
Deluje li zračenje i na kosu? Dlaka nije izgrađena od živog tkiva i nema sposobnost da se aktivno štiti od štetnih uticaja iz okoline. Srž dlake, korteks, nema velikog uticaja na stanje kose, za razliku od omotača, kutikule, izgrađenog od ćelija gusto zbijenih oko korteksa. Kutikula sprečava oštećenja dlake izazvana spoljnim faktorima i odgovorna je za fizička svojstva keratinskih vlakana, za integritet unutrašnjeg dela, čvrstinu i otpornost dlake na kidanje.
Kutikula kose je neprestano izložena delovanju štetnih faktora okoline, kao što su kiša, aerozagađenja, vetar, morska ili jako hlorisana voda, feniranje i različiti tretmani za promenu boje ili oblika kose, ali se najštetnijim od svih faktora smatra UV zračenje. Ono dovodi do brojnih neželjenih promena kvaliteta i izgleda dlake. Kosa postaje suva, slaba, tanka i lomljiva 'rascvetava' se, gubi boju, sjaj i čvrstinu. Zbog svega toga se teže češlja i oblikuje.
Kako kosa predstavlja neživo tkivo, njena oštećenja izazvana UV zračenjem samo su kozmetički, estetski problem, a ne pretnja zdravlju ili čak životu, što jeste slučaj kod oštećenja kože. Zbog toga se zaštiti kose od štetnog delovanja sunčevog zračenja sve donedavno nije pridavao veliki značaj.
Kako koža reaguje kad je izložena većim dozama zračenja?
Zahvaljujući svojoj specifičnoj građi, koža uspeva da se zaštiti od najvećeg dela uobičajenih, svakodnevnih doza zračenja. Međutim, kada se doze zračenja povećaju ili sunčanje postane češće, aktiviraju se mehanizmi koji sprečavaju moguća oštećenja kože i organizma u celini. To su zadebljavanje epidermisa i povećavanje količine pigmenta melanina.
Aktiviranje zaštitnih mehanizama samo je odgovor kože na 'povredu' koju je izazvalo zračenje, slično privremenom povećanju broja leukocita usled infekcije. To nije normalno stanje, i koža teži da se što pre vrati u fazu kada joj ovi mehanizmi nisu potrebni i ne funkcionišu.
Ako SC sa uobičajenom količinom pigmenta ne može da zaustavi zračenje, ono prodire do bazalnog sloja epidermisa, gde stimuliše deobu ćelija (hiperplazija). Povećava se broj slojeva i epidermis zadebljava. Transmisija štetnih zraka u dublje slojeve je otežana, jer povećani broj slojeva produžava putanju fotona i stvara veću mogućnost da se njegova energija oslobodi u slojevima izumrlih ćelija. Pored pigmenta, i keratin, protein ljuspastih ćelija sa površine kože, apsorbuje zračenje. Ovo zadebljavanje epidermisa veoma je važno za zaštitu od zračenja, ali izaziva i gubitak elastičnosti i sposobnosti zadržavanja vlage u koži, zbog čega ona postaje gruba i izborana.
Pod uticajem intenzivnog zračenja povećava se i količina pigmenta melanina, koji se raspodeljuje u površinskim epidermalnim ćelijama. Nastaviće se
