Izvor: Politika, 17.Nov.2008, 00:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zemlja sa Avale na groblju u Lionu
Odata počast srpskim ratnicima preminulim od 1914. do 1918. godine i sahranjenim na groblju San Žani Laval. – Jedan spomenik za ratne drugove
Specijalno za „Politiku”
Lion, 16. novembra – „A na samom vrhu brežuljka, Dva su spomena – opomena: Francuska grobnica ratnika, Junaka – mučenika, A malo uviše – uz brata iz rata, Od mermera obelisk, Zemlju s nebom mosti, to su Srbi svojoj deci, Digli >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << spomen zahvalnosti...”
Ponosno i s ponekom pritajenom suzom u oku, slušaju potomci solunaca stihove Velimira Traparića koji se razležu grobljem San Žani Laval u predgrađu Liona. Ovo je večna kuća za 64 srpska ratnika koji nisu preživeli lečenje od rana i bolesti zadobijenih tokom prelaska preko albanskih gudura.
Najmlađi među onima koji nisu uspeli da se oporave i vrate u Srbiju je Radosav Ristić iz Mihailovca kod Smedereva. Imao je samo 16 godina kada je umro i ovde sahranjen, a najstariji Baja Spremčević iz Crne Bare kod Šapca, 57. Pogled na spisak otkriva da je većina onih koji su umrli u bolnicama ovog francuskog grada imala između 20 i 30 godina. Ima ih iz okoline Smedereva, Valjeva, Šapca, Požarevca, Kruševca... Među njima nalazi se i jedno žensko ime: Slavka Radojković (26) iz Beograda.
Kada je čuo da iz Srbije dolazi grupa potomaka starih ratnika okupljenih u Društvo za negovanje tradicije oslobodilačkih ratova do 1918. godine da oda počast junacima koji su ovde sahranjeni, Traparić je napisao pesmu „Spomenik palim srpskim borcima 1914–1918.” koju je pročitao prvo na srpskom, a potom i na francuskom jeziku.
„Mašinac sam po struci, ali otkako sam u penziji vratio sam se staroj ljubavi, poeziji”, priča ovaj Hercegovac koji ne krije radost susretu sa sunarodnicima koji su autobusom prevalili 2.500 kilometara da bi odali počast svojim precima koji počivaju u prijateljskoj Francuskoj.
Uzbuđen je i Radomir Banović, rodom sa Kosova, koji od 1965. godine živi u Francuskoj. „Za Srbe koji ovde žive u Lionu mnogo znači što smo povodom 90 godina od završetka Prvog svetskog rata ovako dostojanstveno odali počast našim borcima koji ovde počivaju”, kaže Banović.
Traparić već 40 godina živi u Francuskoj i dobro poznaje istoriju groblja San Žani Laval. Objašnjava da su srpski ratnici sahranjivani svuda i da nema sačuvanih zasebnih humki. Ali, u znak zahvalnosti njihovi sunarodnici podigli su im 8. maja 1927. godine zajednički spomenik od belog mermera i na francuskom jeziku ispisali: „Srpskim borcima palim za otadžbinu 1914–1918. godine sahranjenim na ovom groblju”.
Komemorativnom skupu, osim našeg konzula u Lionu Miloša Ušćebrke i zamenika gradonačelnika Liona Denisa Lafara, prisustvovali su i predstavnici francuske asocijacije „Memorijal Istočnog fronta 1916–1918. godine.
Ušćebrka, koji je odnedavno u Lionu, kaže da je ponosan što se na ovakav način odaje počast borcima palim za slobodu u Prvom svetskom ratu čiji se grobovi nalaze u ne samo u Francuskoj, već i u Grčkoj, Rumuniji i Africi.
Zahvaljujući domaćinima što čuvaju uspomenu na pale Srbe, konzul Srbije je rekao: „Nažalost, ratovi u Evropi nisu završeni 1918. godine i dužni smo da u ovoj ali i svim drugim prilikama imamo na umu sve koji su dali život za pravedniji svet”.
Da je ovo i bukvalno „srpska zemlja” u Francuskoj pokazuje i jedan teško uočljiv tekst koji se nalazi u podnožju bočne strane spomenika. Na njemu piše da je u temelje ovog spomenika položen grumen zemlje s groba Neznanom junaku na Avali.
Do pre devet godina nije se znalo tačno ko je sve od Srba koji su se lečili u Lionu u periodu od 1917. do 1920. godine sahranjen na ovom groblju. Do preciznog spiska je došao Veljko Traparić i to baš ratne 1999. godine.
„U vreme Nato agresije, kada su francuskim mediji loše govorili o Srbima, u meni je proradio neki inat. Otišao sam kod matičara u opštini i zatražio da izvade umrlice za sve srpske ratnike koji su sahranjeni na groblju San Ženi Laval. Mislio sam da će me odbiti zbog tadašnje situacije. Ali, ljubazno su mi izašli u susret. Pregledali su knjige umrlih iz tog perioda i ubrzo izvadili 64 umrlice. To me je ohrabrilo i ujedno pokazalo da obični Francuzi nemaju ništa protiv Srba. Spisak sa imenima naših boraca sahranjenih u Lionu predao sam našoj ambasadi u Parizu”, priča Veljko Traparić.
Milenko Pešić
[objavljeno: 17/11/2008]
