Izvor: Politika, 21.Jun.2009, 23:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Usamljeni život manastira Grabovac
U jedini živi pravoslavni manastir u Mađarskoj, u mestu Graboc, 120 kilometara od naše granice ka zapadu, Srbi gotovo da i ne dolaze
Specijalno za „Politiku”
Graboc (Mađarska) – Među četrdesetak pravoslavnih hramova u Mađarskoj danas postoji samo jedan živi manastir. Nalazi se na oko 120 kilometara od naše granice ka zapadu, na polovini puta između gradova Baja i Seksard, u selu Graboc, koje je i dobilo ime po srpskom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << nazivu Grabovac. Istorija kaže da su manastir osnovali dalmatinski monasi iz manastira Dragovića, koji su ovamo izbegli od gladi u 16. veku i dali mu ime po grabovim šumama.
Kada se od graničnog prelaza Kelebija krene ka Baji sledi stotinak kilometara putovanja ka Seksardu. Do sela Graboc stiže se dobrim asfaltnim putem koji krivuda kroz blago zatalasni predeo. Kao da je moćni Dunav svojim rukavcima pomerio zemlju stvarajući zelene nabore koje se protežu dalje na zapad. Manastirsko zdanje smešteno je na samom kraju sela, a zvonik crkve vidi se nadaleko.
Jednostavna gvozdena kapija označava da se ušlo na manastirsko zemljište, odakle se put lagano spušta do male udoljice u kojoj su se smestili impozantna barokna crkva, dugačak konak i mali objekat koji je nekada služio kao portirnica. Spolja, sve u dobrom stanju, popločani plato je počišćen, ukrašen cvećem, ispred crkve poređane klupice za odmor, a dalje iza hrama prostire se uredno pokošena livada.
Tek kasnije, u razgovoru s jedinim monahinjama ovog manastira, sestrama Marijom (88) i Hristinom (62), otkriva se da one teškom mukom od zuba vremena otimaju ova zdanja koja neumitno propadaju.
Monasi manastira Dragović naselili su se u mestu gde je bilo Srba i prvu crkvu podigli na brdu iznad današnjeg hrama. O tom vremenu svedoči i staro groblje i nekoliko nadgrobnih spomenika ispisanih staroslovenskim pismom. Crkva, posvećenu svetom Mihailu, podignuta je u 18. veku i u njoj je izvanredan ikonostas urađen u zelenom mermeru i duborezu ukrašenom zlatom. Dinko Davidov u svojoj knjizi o spomenicima Budimske eparhije kaže da ovaj ikonostas, delo novosadskog slikara Vasilija Ostojića, spada u najreprezentativnija dela srpske umetnosti u Mađarskoj.
Manastir je bio živ sve do 1974. godine, kada je iz njega otišao i poslednji od nekadašnjih 70 monaha. Dvadeset godina kasnije, sa zadatkom da ožive ovu svetinju, poslate su monahinje Marija i Hristina i tako već 15 godina njih dve same, uz malu i nedovoljnu pomoć eparhije, bore se za opstanak manastira i nadaju da će doći ispomoć. Mađarska država je tokom osamdesetih godina prošlog veka obnovila crkvu kao spomenik kulture i njen živopis je gotovo u potpunosti sačuvan, osim u donjem delu gde ga razjeda vlaga.
Dokle oko doseže prostire se manastirsko imanje koje je monahinjama i uz pomoć ekonoma teško da održavaju. Manastir je otvoren svaki dan od 10 do 17 časova, od sredine marta do polovine decembra, kada hladnoća nagoni monahinje da se presele u Segedin. Osećaj usamljenosti pojačava i činjenica da Srbi gotovo i da ne zalaze u jedini pravoslavni manastir u Mađarskoj.
– Svake sedmice ovamo dolaze turisti, većinom u organizaciji crkava, ali ovamo gotovo da i ne zalaze ni Srbi iz Mađarske niti iz matice – priča monahinja Hristina.
Jedina prilika kada Srbi dođu jeste panađur za Svetog Petra, 12. jula, kada se ovde okupi stotinak pravoslavaca, ali i njihovih prijatelja iz Mađarske.
– Imam utisak da ih je svake godine manje, ali, ipak, dobro je što se tada crkva i prostor oko nje napuni gostima – kaže nam sestra Hristina.
I dok razgovara s retkim gostima iz Srbije, pristiže autobus turista u organizaciji Reformatske crkve Mađarske. Monahinja, koja tečno govori mađarski, preuzima ulogu veštog turističkog vodiča koji objašnjava istorijat crkve, prisustvo Srba na ovom prostoru, živopis i ikonostas, diskretno dozirajući ozbiljne informacije šalama koje opuštaju atmosferu. Inače, kao i u svim hramovima Budimske eparhije i ovde se plaća ulaz u crkvu u visini od 300 forinti (malo više od evra), ali, kažu monahinje, niko im zbog toga nije stavio primedbu.
Kada odu turisti, utihne prostor oko crkve i ovde, na kraju sela Graboc, čuje se samo cvrkut ptica u borovima manastriskog imanja.
Aleksandra Isakov
[objavljeno: 22/06/2009]
