Izvor: Politika, 31.Okt.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U susret Svepravoslavnom saboru
Posle dvanaestogodišnje pauze, na novom Svepravoslavnom saboru raspravljaće se o pravoslavnoj dijaspori, načinu sticanja crkvene samostalnosti, kanonskom redosledu unutar Pravoslavne crkve, crkvenom kalendaru...
Poglavari pravoslavnih crkava na nedavnom skupu u Istanbulu povodom jubileja, dva milenijuma od rođenja apostola Pavla, koji je sazvala Vaseljenska patrijaršija, ponovo su posle 12 godina oživeli ideju sazivanja Svepravoslavnog sabora. Iako je još rano govoriti >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << o datumu održavanja za pravoslavni svet istorijskog skupa, koji mnogi već nazivaju i Osmi vaseljenski sabor, za 2009. godinu su već planirana pripremna savetovanja.
Dr Radomir V. Popović, profesor opšte istorije hrišćanske crkve, kaže da je veoma važno što je ponovo aktuelizovano pitanje održavanja jednog takvog sabora koji bi okupio sve autokefalne pravoslavne crkve.
„Saborno i istorijsko iskustvo Crkve pokazuje da ona nije uvek i lako sazivala vaseljenske sabore. To je činila ako je zaista postojao krupan razlog. Osim toga, mnogi sabori koji su sazvani i održani kao vaseljenski, to zaista nikad nisu postali. Zato se unapred ni za jedan sabor ne može reći da će biti vaseljenski”, objašnjava protojerej-stavrofor Radomir Popović.
I ranije je bilo pokušaja da se sazove Svepravoslavni sabor, koliko je pripremnih sastanaka održano?
Ne treba posebno naglašavati da je Crkva po svom sastavu, biću, načinu postojanja i života saborni bogočovečanski organizam, i da su sabori Crkve, odnosno Vaseljenski sabor, najbolji izraz takvog načina njenog postojanja u istoriji. Još u prvim decenijama prošlog veka unutar Crkve se ozbiljno razmišljalo o održavanju jednog svepravoslavnog sabora koji bi mogao biti Vaseljenski sabor. Međutim, objektivne okolnosti, koje nisu zavisile od same Crkve, to su odložile. Šezdesetih i sedamdesetih godina 20. veka održano je više pripremnih predsaborskih konferencija, ali se sa pripremama stalo negde polovinom devedesetih godina, da bi se pitanje o neophodnosti sabora pokrenulo ovih dana. Održano je ukupno četiri svepravoslavna savetovanja (1961, 1962, 1963. i 1968. godine) i tri predsaborska savetovanja (1976, 1982. i 1986. godine).
Poslednji, Sedmi vaseljenski sabor je održan 787. godine u Nikeji, koliko je neophodno za pravoslavni svet da se održi Osmi vaseljenski sabor?
Pravoslavni svet ima veliku potrebu za jednim saborom s obzirom na činjenicu da od osmog veka nije održan sabor od vaseljenskog značaja. To ne znači da je u suštini narušena sabornost Crkve. Zapadna crkva je održala 21 sabor sa epitetom „vaseljenski” i u tom pogledu je, čini mi se, doslednija od Pravoslavne crkve. Potreba za što čvršćom međupravoslavnom komunikacijom sve je veća i neophodnija ako se ima u vidu razjedinjenost savremenog sveta, pa i hrišćanskog, što se sve neminovno odražava i na Crkvu.
To bi mogao biti po redu Osmi vaseljenski sabor, mada nije isključena mogućnost da jedan takav budući svepravoslavni Sabor proglasi neke ranije već održane skupove za vaseljenske, na primer Sabor iz 879/880 godine ili, onaj iz doba isihističkih sporova u Vizantiji 1351. godine. Sve donedavno nisu postojale objektivne mogućnosti za održavanje jednog takvog Sabora, jer je veći deo Pravoslavne crkve do početka devedesetih godina prošlog veka pod komunizmom bio neslobodan.
Šta je još sve uticalo da dođe do odlaganja sazivanja Svepravoslavnog sabora?
Razlozi koji su odlagali ili pak sprečavali održavanje Vaseljenskog sabora su mnogobrojni. Najveći pravoslavni bogoslovi u 20. veku, među kojima i blaženopočivši arhimandrit dr Justin (Popović) navodio je čak i neke teološke razloge protiv održavanja takvog sabora, i strahovao je, ponekad i opravdano, da bi takav jedan sabor još više uneo pometnju i nered unutar Pravoslavne crkve. Danas se često kao razlog neodržavanja sabora navodi nesporazum koji, više od deset godina, postoji između Carigradske i Moskovske patrijaršije, a odnosi se na Estonsku apostolsku pravoslavnu crkvu koju je osnovao Konstantingrad, što Moskva nije i neće nikada prihvatiti. Ovaj razlog nije takve prirode i značaja da bi omeo održavanje sabora.
Nadamo se da će uskoro pitanje Pravoslavne crkve u Estoniji biti rešeno u duhu predanjskog kanonskog poretka na opšte zadovoljstvo cele pravoslavne vaseljene. Obaveza je Crkve da, koliko god je to moguće, izbegne razloge, a ponekad i pritiske necrkvenih činilaca, bilo politike, i tako dalje, na rešavanje čisto duhovnih i crkvenih pitanja. Ponekad je teško taj uticaj izbeći, i to je, čini mi se, veliki problem.
Koje su to važne teme za pravoslavlje o kojima bi trebalo da se raspravlja na budućem Velikom saboru?
Na prvoj predsaborskoj Svepravoslavnoj konferenciji 1976. godine u mestu Šambezi, kod Ženeve u Švajcarskoj, određeno je nekoliko značajnih tema, kao što su: pravoslavno rasejanje ili dijaspora, pitanje autokefalije ili sticanje crkvene samostalnosti danas, zatim pitanje diptiha ili kanonskog redosleda unutar Pravoslavne crkve, pitanje kalendara, posta. Zatim, trebalo bi da se odredi i stav pravoslavnih prema drugim hrišćanskim denominacijama i ekumenskom pokretu. Sva ova i mnoga druga pitanja nisu bez značaja za savremeni život Pravoslavne crkve. Naravno, naše vreme će svakako donositi i već donosi i nova izazovna pitanja prema kojima se Crkva mora odrediti kako ne bi ostala zaista na margini života savremenog čoveka. Ali, verujemo da Bog jeste gospodar istorije i sveta, i da čoveka i svu tvorevinu, vidljivu i nevidljivu, vodi i usmerava u dobrom pravcu, i o njoj promišlja, a naše je da, kao svesna, razumna i odgovorna bića, poštujemo Njegovu svemoguću i sveljubeću volju.
Milenko Pešić
[objavljeno: 01/11/2008]
