Izvor: Politika, 06.Jan.2013, 23:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
U početku beše Jevanđelje po Jovanu
Slovenski narodi proslavljaju jubilej 1.150 godina od misije svetih Ćirila i Metodija i sastavljanja prvog slovenskog pisma
Iskoni be slovo – u početku beše reč. Bilo je to u ona davna vremena u kojima Slovene zamišljamo kao visoke i plave. Na molbu moravskog kneza Rastislava da taj plavokosi narod dobije jevanđelje na svom jeziku, solunska braća sveti Ćirilo (Konstantin) i Metodije kodifikovali su prvi slovenski književni jezik, staroslovenski, sastavili prvo slovensko >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << pismo, glagoljicu i preveli prve liturgijske knjige na jezik Slovena.
Sveti Ćirilo prevođenje je započeo gore navedenim rečima kojima počinje Jevanđelje po Jovanu i to je bila prva rečenica prevedena na slovenski jezik. U godini kada se obeležava sedamnaest vekova od donošenja Milanskog edikta, proslavlja se još jedan važan jubilej: 1.150 godina od misije svetih Ćirila i Metodija, koja je započela 863. godine.
Sa profesorom dr Zoranom Rankovićem sa beogradskog Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta podsećamo se tog značajnog događaja iz devetog veka, on nam ukazuje na to koja pitanja još muče istraživače i kako izučavaoci danas gledaju na misiju solunske braće.
– Iz molbe kneza Rastislava da se njemu i sunarodnicima pošalje učitelj „koji bi nam na našem jeziku kazivao istinitu veru hrišćansku” može se zaključiti da je širenje pismenosti među slovenskim narodima povezano sa širenjem i utvrđivanjem hrišćanske vere. Stoga se može reći da je osnovna funkcija prvog književnog jezika Slovena – crkvena. S druge strane, pošto su slovenski narodi u to vreme govorili relativno istim jezikom, staroslovenski jezik je postao treći međunarodni jezik Evrope i zajednički književni jezik Slovena. Na taj način zajednički slovenski književni jezik postaje kanal prenosa vizantijske civilizacije na slovenske narode i slovenski narodi stupaju na kulturnu mapu Evrope – ističe profesor dr Ranković.
Moguće je da Niš, rodni grad cara Konstantina, i u ovom velikom jubileju ima svoju ulogu. Iako se pouzdano ne zna kojim su se putem solunska braća kretala iz Carigrada ka Velikoj Moravskoj, najverovatnijom se čini pretpostavka da je to bilo preko Plovdiva, Sofije, Niša i Beograda. Na polju smo pretpostavki i kada pokušamo da damo odgovor na pitanje kada je služena prva liturgija na slovenskom jeziku.
– Izvori o tome ne govore ništa. U novije vreme i o tome se u nauci pojavilo mišljenje. Dan služenja liturgije na novom slovenskom jeziku bio je od posebne važnosti, pa je zato prirodno pretpostaviti da se planiralo da to bude dan koji je za Crkvu od posebne važnosti. Kako je u godišnjem bogoslužbenom i prazničnom krugu Crkve Vaskrs najveći praznik, mišljenje da je prvi put liturgija na slovenskom jeziku služena na Vaskrs čini se logičnom – kaže profesor Ranković.
Već na početku misije među Slovenima, paralelno sa prevođenjem bogoslužbenih knjiga i podučavanjem učenika, solunska braća moraju da se brane od napada trijezičnika koji su priznavali samo hebrejski, latinski i grčki kao obredne jezike, a njihov rad nije se dopadao ni nemačkim nadbiskupima koji su nastojali da ih onemoguće u misiji. Krajem 867. godine braća kreću u Italiju. U Rimu papa Hadrijan Drugi i građanstvo svečano ih dočekuju.
– Velika Moravska je bila deo hrišćanskog sveta orijentisanog ka Rimu, a u Rimskoj crkvi latinski jezik je dugo važio za jedini zakoniti jezik bogosluženja. Misionarska delatnost i bogosluženje na slovenskom jeziku mogli su opstati samo ako se dobije odobrenje najviše vlasti Rimske crkve – samoga pape. Stoga su se Sveta braća i odazvala papinom pozivu da dođu u Rim. Papa je u velikoj rimskoj crkvi položio slovenske knjige i služila se liturgija na slovenskom jeziku, čime je dao punu podršku radu Svete braće i posebnom bulom svečano je odobrio bogosluženje na slovenskom jeziku. Papinim priznavanjem slovenskog jezika kao bogoslužbenog mogla je moravska misija, bar za izvesno vreme, u miru da nastavi s radom – objašnjava profesor dr Zoran Ranković.
Konstantin, Ćirilo, umire 869. godine. Stariji brat Metodije nastavlja misiju među Slovenima uz mnogo teškoća: dve i po godine provodi utamničen, papa Jovan Osmi zabranjuje, pa ponovo potvrđuje slovensko bogosluženje. Posle Metodijeve smrti 885. godine, rad solunske braće nastavljaju njihovi učenici, Kliment, Naum, Gorazd, Sava, Angelar...
– Stvaranje bogosluženja na narodnom jeziku za izvorno jevanđelsko iskustvo znači nešto daleko više nego samo omogućiti narodu da ima službu na svom jeziku. To znači uključiti jedan narod u Crkvu, sa svim ostalim narodima, na svoj živi, lični i neponovljivi način. Drugim rečima, to zaista znači afirmisanje, potvrđivanje neponovljivog identiteta svakog naroda i svakog čoveka – kaže profesor dr Ranković.
Jelena Čalija
objavljeno: 06/01/2013
