Izvor: Akter, 27.Avg.2014, 14:17   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Temeljac postavljen pre 107 godina

Kamen temeljac za izgradnju zdanja na Trgu Nikole Pašića, sada Doma Narodne skupštine, položen je na današnji dan, pre 107 godina

Posle skoro tri decenije, objekat je otvoren 1936. godine.

Polaganju kamena temeljca, 27. avgusta 1907. godine, prisustvovao je kralj Petar I Karadorđević, a u temelje zdanja, tom prilikom je ugrađena povelja sa imenima kralja, mitropolita i glavnog arhitekte Jovana Ilkića.

Izgradnja zdanja, oblikovanog u akademskom maniru, >> Pročitaj celu vest na sajtu Akter << trajala je skoro tri decenije i pratila burna događanja na istorijskoj i političkoj sceni Srbije početkom 20. veka.

Zbog izuzetne istorijske, arhitektonske i umetničke vrednosti, zgrada današnjeg Doma Narodne skupštine proglašena je 1984. godine za spomenik kulture.

Dom Narodne skupštine izgrađen je u blizini današnjeg Tašmajdanskog parka, mesta gde je 30. novembra 1830. godine pročitan sultanov Hatišerif, kojim je srpski narod dobio pravo na slobodu, a Miloš Obrenović postao nasledni knez srpske države.

Arhitekta čiji je najznačajniji rad zgrada Narodne Banke u Ulici Kralja Petra, Konstantin A. Jovanović izradio je prvi projekat za Dom narodnog predstavništva Kraljevine Srbije 1892. godine, ali je izgradnja je odložena.

Na ponovo organizovanom konkursu je, kako je objavljeno na sajtu parlamenta, pobedio je arhitekta Jovan Ilkić, po čijem nacrtu je gradnja Doma Narodne skupštine i započeta.

Ujedinjenjem Srba, Hrvata i Slovenaca u zajedničku državu izmenjena je struktura predstavničkog tela, što je zahtevalo drugačiju zgradu parlamenta.

Posle smrti Jovana Ilkića 1917. godine, njegovom sinu Pavlu Ilkiću poverena je izmena projekta, po kome su radovi nastavljeni od 1920. do 1926. godine.

Glavni projektant u sledećoj fazi gradnje, započetoj 1934. godine bio je Nikola Krasnov, koji je posle Oktobarske revolucije sa grupom emigranata došao u Beograd, gde je dao veliki doprinos reprezentativnosti skupštinskog zdanja, a posebno uređenju enterijera.

Detalji poput obrade prozora, vrata, štuko dekoracije, drvenih lamperija, metalnih dekorativnih rešetki i dizajna nameštaja, kao i dekorativna ograda, čiji su sastavni deo bile i dve stražare sa stilizovanim fenjerima na vrhu, delo su ruskog ahitekte.

Ograda se nalazila oko skupštinskog zdanja do 1956. godine, kada je upotrebljena za ukrašavanje vile "Biljana" na Ohridu i ogradu oko "Belog dvora" na Dedinju.

Skulptura "Igrali se konji vrani", delo vajara Tome Rosandića, koja daje poseban pečat monumentalnom zdanju parlamenta, uz stepenišni prilaz postavljena je 1939. godine.

Izgradnja Narodne skupštine Kraljevine Jugoslavije završena je 1936. godine, a iste godine, 19. oktobra, zdanje je otvoreno, dok je 20. oktobra u njemu održana i prva sednica novog saziva.

Tokom Drugog svetskog rata, u zgradi na Trgu Nikole Pašića nalazila se nemačka Komanda, zbog čega je tokom rata bila pošteđena razaranja.

Privremena skupština Demokratske Federativne Jugoslavije zasedala je u zgradi, a potom Ustavotvorna skupština, koja je u Velikoj skupštinskoj sali proglasila Republiku.

Od 1945. godine, zgrada je korišćena kao predstavnički dom Demokratske Federativne Republike Jugoslavije, Federativne Narodne Republike Jugoslavije, Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, Savezne Republike Jugoslavije i Državne zajednice Srbije i Crne Gore.

Dom Narodne skupštine Republike Srbije zvanično je od 3. jula 2006. godine.

Inače, zgrade u kojima su držane skupštinske sednice u Beogradu, pre nego što su se "preselile" u zdanje na Trgu Nikole Pašića, bile su "Velika pivara", u kojoj je održana Svetoandrejska skupština, Narodno pozorište, Kapetan Mišino zdanje (Velika škola) i privremena zgrada Narodne skupštine kod današnjeg bioskopa "Odeon" (od 1882. godine).

Sednice u Kragujevacu održavane su u zgradi Narodne skupštine koja je sazidana po nalogu kneza Miloša 1859. godine i u Nišu, u osnovnoj školi "Sveti Sava" kod Saborne crkve i zgrada Oficirskog doma.

Nastavak na Akter...