Izvor: Politika, 04.Avg.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Srbi i dalje daleko od kuće
Samo manji broj prognanih vratio se u zavičaj
Više od dve hiljade ubijenih i 250.000 prognanih Srba epilog je hrvatske akcije "Oluja" koju su na današnji dan pre 11 godina zajedničkim snagama izveli Hrvatska vojska, MUP i Hrvatsko veće odbrane (vojska bosanskih Hrvata). Najveći broj Srba ni do danas se nije vratio na svoja ognjišta, a učestali ekscesi u poslednje vreme ne ohrabruju ih na takav čin.
U ofanzivi na područja Banije, Like, Korduna i severne Dalmacije >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << (u to vreme Republike Srpske Krajine) učestvovalo je 138.500 vojnika. Prema hrvatskim izvorima, njima su se suprotstavile srpske snage od oko 31.000 ljudi u uniformi. Već 5. avgusta hrvatske snage su na kninskoj tvrđavi razvile šahovnicu, dok je cela operacija trajala četiri dana. Pod naletom hrvatskih snaga sa ovog područja izbeglo je celokupno stanovništvo. Najveći teror i nasilje pretrpeli su žitelji srpskih sela u takozvanom Medačkom džepu. Oblast oko Medaka posle prolaska hrvatske vojske potpuno je uništena, srušene su gotovo sve srpske kuće. Pred tom oružanom silom kolone srpskih izbeglica bežale su ka Srbiji preko područja zapadne i severne Bosne koji su bili pod kontrolom bosanskih Srba.
Podaci o tome koliko je ljudi ubijeno, odnosno nestalo tokom "Oluje" su različiti. Dokumentaciono-informativni centar "Veritas" u svojoj evidenciji ima imena 1.960 poginulih i nestalih Srba, od čega 1.205 civila, među njima 522 žene i 12 dece, dok Hrvatski Helsinški odbor za ljudska prava tvrdi da je tokom te operacije poginulo 700 civila.
General Glavnog štaba Hrvatske vojske Janko Bobetko, u intervjuu zagrebačkom "Jutarnjem listu" 1. avgusta 2001, izjavio je da je on autor plana akcije "Oluja" i da je vojni vrh sa tadašnjim predsednikom Hrvatske Franjom Tuđmanom dve godine pripremao tu operaciju. Haški tribunal je u septembru 2002. otpečatio optužnicu koja Bobetka tereti za zločine protiv čovečnosti i kršenja zakona i običaja rata u akciji hrvatske vojske u Medačkom džepu. Međutim, hrvatske vlasti nisu izručile Bobetka i on je do 29. aprila 2003, kada je umro, sve vreme bio u zagrebačkoj bolnici.
Portparol Stejt departmenta Ričard Baučer izjavio je u decembru 2002. da su SAD imale određena saznanja da su pripreme za akciju "Oluja" u toku, ali da nisu bile "umešane u planiranje ili izvođenje te operacije u avgustu 1995.". To je ponovio i bivši američki ambasador u Zagrebu Piter Galbrajt na suđenju Slobodanu Miloševiću u Hagu.
U Hrvatskoj, međutim, tvrde, da SAD nisu samo nadzirale ovu akciju nego su čak i aktivno sarađivale sa Hrvatskom vojskom na njenoj pripremi. "Zeleno svetlo" Bele kuće, odnosno predsednika Bila Klintona za početak akcije navodno je Hrvatskoj vojsci preneo potpukovnik Ričard Herik, tadašnji vojni ataše SAD u Zagrebu. On je, kako tvrde u hrvatskom vojnom vrhu, preneo poruku da SAD nema ništa protiv toga da operacija "Oluja" počne, ali da mora biti "čista i brza", odnosno da treba da se završi za pet dana.
"Briljantna operacija hrvatskih snaga uz pojedinačne ekscese", kako se u Hrvatskoj opisuje ova akcija, u Haškom tribunalu ocenjena je kao udruživanje političkog, vojnog i policijskog vrha u takozvani zajednički zločinački poduhvat čije je cilj bio proterivanje Srba iz Krajine.
Za zločine počinjene tokom operacije "Oluja" Haški tribunal je 26. jula 2001. otpečatio optužnicu protiv penzionisanog hrvatskog generala Ante Gotovine, koji je bio komandant operacije "Oluja".
Gotovina je od tada bio u bekstvu. Uhapšen je u Španiji 7. decembra prošle godine i izručen Haškom tribunalu.
U martu 2004. Tribunal u Hagu otpečatio je optužnice protiv hrvatskih generala Ivana Čermaka i Mladena Markača, koje ih terete po ličnoj i komandnoj odgovornosti za zločine protiv čovečnosti i
kršenja zakona i običaja ratovanja tokom i nakon operacije "Oluja", nakon čega su oni dobrovoljno otputovali u Hag.
Devet meseci kasnije podignuta je izmenjena i dopunjena optužnica protiv dvojice hrvatskih generala u kojoj su optuženi za progon, deportacije i prisilno premeštanje, pljačku, bezobzirno razaranje naselja, ubistva, nehumana dela i okrutan tretman. U proširenoj optužnici kao učesnici u tom zločinačkom poduhvatu navode se i tadašnji predsednik Hrvatske Franjo Tuđman, ministar odbrane Gojko Sušak, zapovednik operacije "Oluja" general Ante Gotovina, načelnik Glavnog štaba Hrvatske vojske Zvonimir Červenko i njegov prethodnik Janko Bobetko. Jedino je Gotovina živ.
Da je akcija "Oluja" i ono što se dešavalo u četiri dana te 1995. godine tema koja još provocira govori i podatak da je autor filma "Oluja nad Krajinom" Božidar Knežević nakon što je njegov film u Hrvatskoj izazvao burne reakcije, jer govori o zločinima koji su počinjeni nad Srbima, ubrzo posle toga poginuo u saobraćajnoj nesreći pod sumnjivim okolnostima.
U Hrvatskoj se inače 5. avgust slavi kao Dan pobede i domovinske zahvalnosti, jer su pod hrvatsku upravu vraćeni poslednji delovi teritorije koje su držali pripadnici srpskih vojnih jedinica. Od pre četiri godine taj dan se obeležava i kao Dan oružanih snaga Hrvatske.
Jelena Cerovina
[objavljeno: 04.08.2006.]
