Izvor: Politika, 03.Dec.2012, 13:32 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Šest puta predsednik
Arhivista Radoš Madžarević ušao u trag svim prvim građanima Čačka između 1839. i 1914. godine
Čačak – Nikola Radovanović (1818–1904), terzija rodom iz Godovika kod Požege, u razdoblju od 1859. do 1901. godine čak šest puta je biran za predsednika opštine Čačak, i po tome mu nema ravna. Između dva stolovanja bejaše i hapšen, što i nije čudnovato za životopise srpskih glavara.
Karijerni čačanski predsednik obreo se sa svim kolegama iz >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << svog veka u upravo štampanoj knjizi „Prvi građani Čačka 1839–1914”, čiji je izdavač Međuopštinski istorijski arhiv u ovom gradu. Autor je arhivski savetnik iz te ustanove Radoš Ž. Madžarević, koji je ušao u trag svim čačanskim predsednicima iz tih 75 godina istorije ove kasabe-varoši-grada.
– Uspostavljanje prvih opštinskih uprava, odnosno „primiritelnih sudova”, kako su nazivani tadašnji ograni vlasti, omogućeno je tek „Turskim ustavom”, zapravo hatišerifom turskog sultana od 10. decembra 1838. godine, dakle u vreme kad je Srbija bila vazalna kneževina u Otomanskom carstvu – kaže Radoš Madžarević (65) za „Politiku”.
Zatim je, 13. jula 1839. godine, Srbija dobila „Ustrojenije obština” koje zapoveda da članovi primiritelnog suda imaju biti „častni, savestni, bespristrasni i nepodmitelni ljudi” koji su odluke donosili po normama narodnog, običajnog prava. Rešavali su sporove oko njiva, utrina, krčevina i granica, sudili parnice čija vrednost nije prelazila 100 groša i izricali kazne do „deset štapova po turu” i tri dana zatvora.
Do početka Prvog svetskog rata, Čačak je imao 30 predsednika i četvoricu vršilaca dužnosti. Bili su mahom trgovci, uz ponekog terziju (krojača), opančara, nalbantu (kovača), sarača ili krčmara.
– Ali, svi su voleli svoju varoš, svoj grad, oblikujući ga po meri žitelja. Zahvaljujući njima, čaršija hanova, dućana, abadžijskih radnji i ekmedžinica sticala je „jevropske” obrise. Jeku ciganskih ćemaneta počela je da zamenjuje Štrausova muzika sa klavira porodice Kren, šireći se do niskih porodičnih kuća sa čijih prozora namernike opijaju mirisi ucvalih muškatli i rano ubranih dunja – ispisuje recenzent, čačanski književnik Radovan M. Marinković.
Gradonačelnik rekorder, Nikola Radovanović prvi put je 1859. izabran za predsednika Primiritelnog suda, i na toj dužnosti ostao tri godine. Tada je Čačak imao 1.525 stanovnika. Ponovo je izabran 1864. godine. Smenio ga je i uhapsio načelnik okruga zbog pritužbi nekih Čačana. Pošto su bile neosnovane, pušten je iz zatvora.
Treći put je izabran oktobra 1875. i ostao tu do novembra 1878. godine. Četvrti put je postao predsednik po dolasku radikala na vlast, odnosno formiranja Grujićevog kabineta 1887. godine. Pad Grujićeve vlade, u aprilu naredne godine, za njega je značio odlazak sa predsedničke funkcije, na koju je došao naprednjački kandidat. Peti put je biran 1889. i na dužnosti ostao do izbora 1891. Čačak je tada imao 818 domova i 3.812 stanovnika.
Šesti put predsednik je postao 14. decembra 1897. kraljevim ukazom, sa godišnjom platom od 2.500 koja je 1900. povećana na 3.000 dinara godišnje. Naredne, 1901. godine, podneo je ostavku sa molbom za razrešenje, koja mu je kraljevim ukazom uvažena 18. juna.
Za vreme njegovog predsednikovanja u Čačku je proradio telegraf (1859), obnovila rad knjižnica i otvoreno vašarište u Vrbaku (1860), sagrađen drveni most (1876) koji je zamenio skelu na Zapadnoj Moravi između varoši i Ljubića, gimnazija je postala četvororazredna (1878), podignuta je zgrada okružnih nadleštava (Načelstvo i sud) i predata na upotrebu (1877), odseljena je (1890) i ponovo vraćena (1898) episkopska stolica u Čačak, ojačan deo gradskog bedema (1898/1899) iznad Kuželjeve bašte, podignuta zgrada Čačanske štedionice (1898) čiji je on bio osnivač, i varoš je dobila prvi hotel (1899).
Ovo je sasvim novi politički rodoslov Čačka koji je, inače, počeo da se naseljava od 1833. godine, otkupom turskih imanja. Mnogi od podataka tek sada se objavljuju prvi put, pa nije neobično što u Čačku ne postoji ulica koja bi nosila ime šestostrukog predsednika opštine.
Predsednik Čačka od 1872. do 1874. godine bio je trgovac Milivoje Radovanović, stariji brat Nikolin. Zanimljivo da je i danas gradonačelnik Čačka jedan od braće, Vojislav Ilić, izabran prošlog juna. Njegov godinu stariji brat Velimir bio je na čelu grada (predsednik Skupštine opštine) od 1996. do 2003. godine.
G. Otašević
objavljeno: 03.12.2012.
