Izvor: Politika, 15.Avg.2009, 23:10 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sećanje na spasavanje oborenih avijatičara
Veze SAD i Srbije sve čvršće, a Amerikanci su optimisti kad je reč o budućoj poziciji vaše zemlje u Evropi, istakla Dženifer Braš, otpravnik poslova ambasade SAD
Gornji Milanovac – Navršilo se 65 godina od avgusta 1944, kada je prvi transporter C-47 („dakota”) uzleteo sa improvizovanog aerodroma na Galovića brdu u selu Pranjani, odnoseći grupu savezničkih avijatičara čije su bombardere Nemci oborili nad Srbijom. Godišnjica je obeležena >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << juče polaganjem venaca na spomenik, postavljen 2004. godine, na mestu nekadašnjeg aerodroma; učinili su to Dženifer Braš, otpravnica poslova američke ambasade u Beogradu, brigadni general Ranko Živak, komandant vazduhoplovnih snaga Srbije, kao i predstavnici opštinske vlasti i organizacija Ravnogorskog pokreta.
– Danas slavimo više od uspomene na operaciju spasavanja avijatičara, oživljavamo sećanje na saveznike u borbi protiv fašizma. Izražavam zahvalnost američkog naroda ljudima ovog kraja i Srbije za hrabrost, patriotizam i humanizam koji su tom prilikom ispoljili. Odnosi SAD i vaše zemlje su sve bolji, veze sve čvršće, i mi smo optimisti kada je reč o budućoj poziciji Srbije u Evropi – rekla je Dženifer Braš.
Među malobrojnim još živim učesnicima operacije „Halijard” je i Dobrivoje Zimonjić (88) iz dragačevskog sela Goričani. Kao pripadnik četničkog pokreta, bio je u obezbeđenju na Galovića brdu. Došao je i sada na obeležavanje 65. godišnjice i za „Politiku” izneo ponešto od svojih sećanja:
– U mojim Goričanima je bilo više kuća koje su čuvale i hranile oborene pilote sve do ispraćaja u Pranjane. U kući moga oca Bogića su bila četvorica, bilo ih je i kod strica Vojimira, pa u kućama Joksima Ružičića, Sretena Stevanovića i u drugima. Dok su se ukrcavali saveznički avijatičari u „dakote”, nebo nad Galovića brdom je bilo prepuno lovačkih aviona koji su, potom, transportere sa pilotima pratili sve do Barija.
Aerodrom sa zemljanom uzletno-sletnom pistom su, u saradnji sa američkom Službom za strateške poslove i po naredbi Draže Mihailovića, na Galovića brdu napravili seljaci da bi se izvela operacija „Halijard”. Bio je to svojevrsni vazdušni most Pranjani–Bari, započet 10. avgusta, a trajao je sve do decembra. Za to vreme je oko 500 savezničkih pilota, navigatora i drugog letačkog osoblja (govori se i o preciznoj brojci od 513), uglavnom pripadnika 15. korpusa vazduhoplovnih snaga SAD, stiglo svojim kućama. Njihovi avioni su, inače, obarani nad Jugoslavijom po povratku sa bombardovanja petrolejskih postrojenja u Ploeštiju u Rumuniji koje su koristili nacisti.
Oborene posade su, u najvećem broju, na svom području spasavali četnici, ali neke su spasili i dopremili u Pranjane i partizani sa teritorija koje su tada bile pod njihovom kontrolom. Četnicima je pripao kraj poduhvata: gradnja aerodroma i pomoć oko bezbednosti avijatičara do njihovog odlaska.
U popodnevnim časovima je, u Muzeju rudničko-takovskog kraja, otvorena izložba fotografija koje prikazuju pojedine detalje u izgradnji aerodroma, američke vazduhoplovce uoči i tokom evakuacije za Italiju i njihove domaćine, Dražu Mihailovića, njegove četnike i seljake Pranjana i okoline. Prikazan je i kraći film u kojem Kler Mazgrov, član posade jednog aviona B-24, i drugi spaseni piloti, sada već u poodmaklim godinama, evociraju uspomene na događaj i izražavaju veliku zahvalnost srpskom narodu za svoje izbavljenje. Film je komentarisao potpukovnik Džon Kapelo, vazduhoplovni ataše pri američkoj ambasadi. Rekao je da je, 10. avgusta 1944. godine, sa Galovića brda, 18 „dakota” prevezlo u Italiju 312 spasenih vazduhoplovaca. Slični sabirni centri sa aerodromima su još bili u Koceljevi i Boljaniću kod Doboja. Ukupno je prevezeno tih dana, tvrdi Kapelo, više od 600 avijatičara, najviše Amerikanaca, ali i Engleza, Francuza i Rusa koji su se padobranima spasavali iz pogođenih vazduhoplova.
B. Lomović
[objavljeno: 16/08/2009]
