Izvor: Politika, 18.Dec.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ris najređa zverka
Kod nas nije dovoljno razvijena svest zašto ne treba loviti ugrožene i zaštićene vrste, ističe Vladan Bjedov
Mrki medved, ris, divokoza, tekunica, suri orao, sivi soko i planinska ševa samo su neke od ugroženih životinjskih vrsta u Srbiji. Zakonska zaštita, oštrija kaznena politika, istraživački projekti, reintrodukcija i međunarodna saradnja, samo su neke od akcija koje Uprava za zaštitu životne sredine Ministarstva nauke i zaštite životne sredine i Uprava za >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << šume Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede pokreće i sprovodi da bi se sprečio njihov nestanak.
Vladan Bjedov, viši stručni saradnik Zavoda za zaštitu prirode Srbije, kaže da su krčenje šuma, isušivanje močvara, pretvaranje prirodnih ekosistema u veštačke, zagađivanje, urbanizacija, prekomerni lov i krivolov osnovni razlozi što se na desetine životinjskih vrsta u Srbiji mogu smatrati ugroženima na neki način. Jedna od mera zaštite za pojedine vrste svakako je i sprečavanje krivolova, koji ponegde uzima velikog maha. Iako se u zakonu krivolov tretira kao krivično delo, malo je onih koji su zbog kršenja zakona i odgovarali.
Samo 50 mrkih medveda
– Kod nas nije dovoljno razvijena svest o tome zašto ne treba loviti ugrožene i zaštićene vrste. Dešava se da sudovi ne kažnjavaju prestupnike ni onda kada postoje očigledni materijalni dokazi, što samo ohrabruje lovokradice – ističe Bjedov.
Naš sagovornik kaže da su različiti parametri koji definišu ugroženost neke životinjske vrste u Srbiji. Prema njegovim rečima, to zavisi od brojnosti populacije, geografske rasprostranjenosti vrste, ali i karaktera i intenziteta antropogenih pritisaka na vrstu i njena staništa, kao i od okruženja.
Ilustrativan je primer risa (Lynx lynx), koji nastanjuje relativno prostrano područje na istoku i jugoistoku Srbije (područje Karpato-balkanskog planinskog sistema), podvrsta karpatski ris (Lynx lynx carpathicus), a najjužnije krajeve Kosova i Metohije (područje Šarplanine i Prokletija) – podvrsta balkanski ris (Lynx lynx martinoi). U istočnoj Srbiji poslednjih decenija povećale su se površine koje nastanjuje ris, prvenstveno zbog solidne hrane, slabe naseljenosti i relativno očuvanih staništa, kojima se kompenzuju negativni efekti uvek prisutnog krivolova.
Na Kosovu i Metohiji, tokom istog perioda došlo je do nekontrolisane seče šuma i povećan je krivolov, tako da je balkanski ris na prostorima juga Srbije trenutno najugroženiji.
Jedna od ugroženih životinjska vrsta kod nas je i mrki medved, a pretpostavlja se da ih u Srbiji ima svega oko pedeset. Oni uglavnom žive u zapadnim i jugozapadnim delovima zemlje, na planinskom kompleksu Tare, duž Polimlja i granice sa Crnom Gorom. Bjedov dodaje da je malobrojna populacija medveda naseljena i u istočnoj Srbiji, a oni na Staroj planini uglavnom migriraju iz Bugarske. On napominje da je geografska rasprostranjenost mrkog medveda u Srbiji smanjena i to naročito u poslednjih sto godina.
Uzgajani u zarobljeništvu
– Nema tačnih podataka koliko ih je nekada bilo, ali sigurno mnogo više nego danas, jer je zabeleženo da je polovinom 19. veka, prilikom izvoza proizvoda od divljači iz Srbije u Austrougarsku, osim raznih vrsta koža izvezeno i 45 živih mrkih medveda – rekao je Bjedov.
Radi očuvanja i zaštite mrkog medveda, krajem oktobra na području Nacionalnog parka Tara sproveden je izlov živih primeraka radi realizacije projekta "Povećanje vijabilnosti i oporavak populacije mrkog medveda u severoistočnoj Srbiji". Projektom je predviđeno hvatanje i preseljenje ukupno dva medveda. Do sada je uhvaćen jedan, koji je prvo uspavan, obeležen mikročipom zbog praćenja, a posle veterinarskog pregleda prebačen u novo stanište.
Nakon kompletne realizacije projekta, metodom translokacije biće ojačana populacija mrkog medveda u severoistočnoj Srbiji i povećana mogućnost njegovog opstanka na toj teritoriji. Translokacija je samo jedna od mera u okviru realizacije projekata reintrodukcije, odnosno ponovnog naseljavanja neke životinjske vrste na područja koja je nekada nastanjivala.
– Reintrodukcija je jedan od načina očuvanja i zaštite ugroženih i proređenih biljnih i životinjskih vrsta. Za pojedine vrste postoje posebni programi uzgajanja jedinki u zarobljeništvu, a zatim njihovog puštanja u prirodna pogodna staništa. Ovakvi projekti su uglavnom dugotrajni i skupi. Organizuju se na međunarodnom nivou i sprovode za one vrste čije su prirodne populacije dovedene u gotovo bezizlaznu situaciju i gde realno ne postoji verovatnoća prirodnog oporavka – ukazuje Vladan Bjedov.
On napominje da je najdelotvorniji način očuvanja neke vrste zaštita njene prirodne populacije i staništa, uz efikasno eliminisanje faktora ugrožavanja.
Dejan Spalović
[objavljeno: 18.12.2006.]
