Izvor: Politika, 26.Okt.2014, 23:01 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Od đačke čete do gradonačelnika
Među Podgorcima učesnicima Velikog rata značajno mesto pripada i Ninku Petroviću, učesniku proboja Solunskog fronta i hroničaru mnogih događaja ove slavne epopeje
Da nedavno nije objavljena knjiga „Sećanja iz tragičnih dana Srbije 1914–1918. godina” u izdanju Narodne biblioteke iz Osečine, životni, ratni i poratni put Ninka Petrovića (1896–1981) ostao bi u nekoj vrsti izmaglice.Malo ko bi znao da je uz 19 nosilaca Karađorđeve zvezde i legendarnog Stevana Vukovića, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << koji je prvi Srbin koji je ispalio puščani metak na austrougarske vojnike, i ovaj Podgorac ostavio dubok trag u događajima i ostalim okolnostima koje su prožimale Veliki rat.
Osnovnu školu je završio u Belotiću (opština Osečina) a potom je pohađao gimnaziju u Šapcu. Posle završenih šest razreda gimnazije, u jesen 1915. godine mobilisan je u Đačku četu sa kojom se krajem iste godine povukao preko Albanije u Grčku. Posle kraće vojne obuke upućen je na Solunski front, gde je 1916. godine učestvovao u borbama u sastavu Prvog pešadijskog puka Moravske divizije kao podnarednik-đak. Po naređenju iz komande zajedno sa drugim „đacima” upućen je u grčki grad Volos, gde je pohađao sedmi i osmi razred gimnazije i uspešno položio maturski ispit. Vremena za opuštanje i matursko slavlje nije bilo i ponovo se vratio na Solunski front, i to u momentu najljućih borbi i njegovog proboja i konačno posle duže vremena ponovo se vratio u Srbiju i rodni kraj. Tokom rata ubijen mu je otac, dvojica starije braće i brat od strica. Uz sve što je proživeo, uspeo je završi pravni fakultet u Beogradu 1922. godine.Bavio se advokaturom i drugim službeničkim poslovima, a 1930. godine bio je jedan od osnivača i ujedno sekretar Udruženja „Solunske đačke čete”.
Posebno poglavlje u životu ovog hrabrog Podgorca i intelektualca predstavljaju njegovi dnevnici i zapisi iz Velikog rata. Pred kraj života, Petrović je marljivo i predano radio na sabiranju svojih sećanja.
„Bio sam na Kajmakčalanu i borio se. Izgubio sam brata tamo. Mnogo je naših vojnika tu izginulo. Čitav vrh planine je bio pokriven leševima. Pukovi koji su se borili bili su prepolovljeni, jedan skoro sasvim satrven. S obzirom na sve to, kao učesnik u Prvom svetskom ratu pokušao sam da sa svoje strane nešto više, neposrednije, konkretnije i celovito kažem. Pisao sam autobiografski, onako kako sam ovaj rat preživljavao i video. Kao što se lako može videti, bio sam nešto glasniji i slobodniji kada sam govorio o grehovima velikih saveznika prema Srbiji”, zapisao je Ninko u predgovoru prve verzije svojih sećanja čija linija je podudarna i sa svim ostalim njegovim zapisima. S tom, po mnogim procenama, izvanrednom šarenicom pokucao je sedamdesetih godina prošlog veka na vrata dva najveća srpska i jugoslovenska izdavača „Prosvete” i „Nolita” nudeći svoj dnevnik, odnosno ratne memoare pod nazivom „Iz tragičnih dana Srbije 1914–1918”. Rukopis su velikodušno uzeli, ali ga nikada nisu štampali niti kasnije vratili autoru. Čak su i kopije bile izgubljene. Zahvaljujući primerku koji je sačuvala njegova sestra Olga, Ninkovi zemljaci su 2010. godine štampali hroniku na 220 strana.
U predgovoru knjige urednik mr Branko Matić, profesor na Visokoj poslovnoj školi u Valjevu, naglašava da Petrovićev opis događaja ima poseban značaj i težinu zato što ih prikazuje iz ugla pojedinca, što je veoma važno za razumevanje mnogih događaja iz Velikog rata.
– Izbor događaja, jasnim stilom njihovog opisivanja i nedvosmislenim stavovima o njima omogućava čitaocu upoznavanje „iz prve ruke” sa onim što se događalo i kako je to delovalo na vojnike i narod. Ovim opisom događaja iz Velikog rata dopunjuje se materijal za jednu skoro nadrealnu knjigu o heroizmu i tragediji srpskog naroda –zapisao je pored ostalog Matić, dodajući da je uz sva zadivljujuća herojstva o tragičnim posledicama koje je rat ostavio na Srbiju i njen narod, ipak, nedovoljno pisano. Tako on podseća da, koliko je njemu poznato, groblje ispod mora, na čijem dnu među školjkama počiva preko 6.000 vojnika niko nema u svetu osim Srbi. Petrović u svojim zapisima posebnu pažnju obraća na mobilizaciju i formiranje Đačke čete, Solunski front, prelazak odnosno povlačenje preko Albanije a priče kao što su „Solunski ratni mozaik”, „Bitoljska gimnazija u Volosu”, „Ugašeni domovi” ili „Zora Kurjakova”, svojevrsni su su literarni fragmenti.
U Aprilskom ratu 1941. godine kao kapetan prve klase bio je komandir protivavionske i protivtenkovske mitraljeske čete na Pirotskom frontu na kojem biva zarobljen i odveden u logor. Posle oslobođenja od 1946. do 1951. godine biran je na mesto predsednika Izvršnog narodnog odbora Beograda, što je danas u rangu gradonačelnika. Zbog toga u njegovoj markantnoj biografiji, između ostalog, stoji da je bio prvi izabrani gradonačelnik Beograda. Za njegova mandata izgrađeni su značajni privredni kulturni objekti u glavnom gradu i započeta izgradnja Novog Beograda. Ninko Petrović je dobio više više ordena i medalja, ali je uvek posebno isticao Albansku spomenicu. Pored ordena zasluga za narod prvog reda dobitnik je i jednog poljskog i dva francuska odličja.Od 30. aprila 1981. godine počiva na Novom groblju u Beogradu.
Budo Novović
objavljeno: 27.10.2014.
