Izvor: Politika, 05.Apr.2008, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Od Vukojevca ostale samo šljive
To je prvo selo koje je ostalo bez stanovnika u našoj zemlji. – U selu Javorje u opštini Vlasotince Dmitra Milić (83) jedini stanovnik
U selu Koritnjak, udaljenom kilometar i po od čuvene Niške Banje, nikada nije zasvetlela električna sijalica mada iznad samog sela prolazi veliki dalekovod. To je jedan od paradoksa naše stvarnosti koju su uočili Marko Milošević, Jelena Ćalić i Milovan Milivojević, naučnici Geografskog instituta „Jovan Cvijić” Srpske >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << akademije nauka i umetnosti, istražujući uzroke nestanka 14 sela u južnoj i jugoistočnoj Srbiji.
Ovaj tim istraživača na pojedinim mestima (u selima Gare, Đorđevac i Vukojevac, koja se nalaze duž administrativne linije prema Kosovu i Metohiji) pratili su pripadnici policije i Žandarmerije. Milivojevića je to podsetilo na vreme od pre više od 100 godina, kada je poznati putopisac Feliks Kanic ove krajeve takođe obilazio u pratnji žandara.
Većina ovih sela je napuštena, u njima nema žive duše. U pojedinim naseljima, gde je nekada živelo i do 100 ljudi, sada je ostao jedan ili dva žitelja (na primer, Vlada i Jagoda Pešić u selu Basara kod Pirota).
„U selu Javorje u opštini Vlasotince naišli smo na staricu Dmitru Milić (83) koja je jedini stanovnik ovog sela. Obradovala se kada nas je videla. Dmitra nam je rekla da mesec i po dana nije imala sa kim da progovori. Tužne su sudbine tih ljudi koji svoje poslednje dane provode u samoći i divljini u surovim uslovima”, kaže Milivojević.
Druga starica, Pena Ilijev iz sela Barje, u podnožju planine Besna kobila, u prvi mah se uplašila nepoznatih ljudi, istraživača. Ipak, kada je videla da su prijateljski raspoloženi, oraspoložila se i ona.
U selu Vukojevac na pograničnom području Kosova i centralne Srbije u opštini Kuršumlija ostalo je samo nekoliko stabala šljiva. Vukojevac više ne postoji na geografskoj mapi Srbije, jer su kuće prodate i „razgrađene”, raznete kao građevinski materijal. To je prvo selo koje je ostalo bez stanovnika u našoj zemlji. Jedva da bi za arheologe bilo dokaza da je tu nekada postojalo naselje.
Većina stanovnika preselila se u Barajevo, nadomak Beograda. „Obilazeći groblje, na spomenicima smo primetili slike uniformisanih ljudi. To je dokaz da su oni uglavnom bili vojnici ili žandari. Većina se doselila iz Crne Gore, sa područja Banjana, krajem 19. i početkom 20. veka. Kada je Srbija stekla samostalnost posle Berlinskog kongresa, to je bio granični prostor prema tadašnjoj Turskoj. Srpske vlasti su naseljavale stanovništvo iz krševitih krajeva Crne Gore i dodelile doseljenima ulogu graničara”, objašnjava Milošević.
Kostadin i Ljubica Aleksić danas žive u selu Mala Šatra u blizini Kuršumlijske Banje. Iz svog sela Tačevca, koje se nalazi nekoliko kilometara dalje, otišli su pre sedam godina; živeli su potpuno sami u politički nestabilnom području, i njihova bezbednost bila je dovedena u pitanje. Sa Markom, Milovanom i Jelenom su ponovo obišli svoju kuću u Tačevcu i pokazali im ruševinu stare osnovne škole, koju su nekad pohađali đaci iz Vukojevca i Tačevca.
Mada nema stanovnika, selo Repušnica na Staroj planini izgleda da nije potpuno napušteno. „Videli smo jednu malu uređenu baštu, što je znak da tu ipak neko povremeno dolazi”, kaže Jelena Ćalić.
Analizirajući proces nestajanja sela na jugu Srbije ovi geografi kažu da su glavni uzroci nepovoljni prirodni uslovi i blizina granice.
N. Kovačević
[objavljeno: 06/04/2008.]
