Izvor: Politika, 21.Jun.2013, 23:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Novajlije u Ovčarsko-kablarskoj klisuri
U zaštićenom predelu otkrivene prirodne retkosti kao što su bukova paprat, krupna sedmotačkasta bubamara, tolstolobik i neželjeni orašak
Ovčar Banja – Akumulaciju Međuvršje na Zapadnoj Moravi uzvodno od Čačka naseljava 19 vrsta riba među kojima su najmnogobrojnije šaranske, a 5. aprila prošle godine prvi put je registrovano prisustvo sivog tolstolobika. Prirodnjaci su ga ulovili mrežom zajedno sa drugim vrstama, ispitujući riblji svet u Ovčarsko-kablarskoj >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << klisuri, i verovatno je reč o primerku koji je unet prilikom poribljavanja jezera šaranom, 2002. ili 2003. godine.
Primerak nije dokaz da u toj sredini živi stabilna populacija došljaka dalekoistočnog porekla, ali nagoveštava da se lako prilagođavaju na uslove novog staništa. Tolstolobik je jedna od četiri novoregistrovane vrste živog sveta, koje su se tek poslednjih godina pojavile u Ovčarsko-kablarskojK klisuri. Novajlije je izučavala grupa univerzitetskih istraživača i prirodnjaka, sa Gordanom Vićentijević Marković na čelu.
U bukoviku na obroncima Ovčara, nedaleko od Auto-kampa u Ovčar Banji i u blizini Banjskog potoka, otkrivena je bukova paprat. Održao se veoma mali broj jedinki a radi se o veoma retkoj i strogo zaštićenoj vrsti. Pored restorana „Dom” nizvodno od Ovčar Banje, i u porti manastira Uspenje nastanile su se krupne sedmotačkaste bubamare, veoma retka vrsta u evropskim uslovima.
Četvrti novajlija je vodeni orah ili orašak, prvi put primećen 2011. godine u akumulaciji Međuvršje. Zeljasta, jednogodišnja biljka, u SAD ima status korova jer ometa razvoj drugih i plovidbu jezerima, pa i naši stručnjaci smatraju da bi ga trebalo organizovano uklanjati iz delova jezera gde je najmasovniji.
Orašak je, istovremeno, jedna od sedam invazivnih vrsta koje su se u novije doba pojavile i odomaćile u čačanskom kraju. Popisala ih je druga grupa istraživača, predvođena dr Snežanom Tanasković sa Agronomskog fakulteta u Čačku, koja je rekla za „Politiku”:
– Invazivne vrste predstavljaju jednu od najvećih pretnji biološkoj raznolikosti. Nalaze se u skoro svim biološkim grupama, među biljkama, životinjama i mikroorganizmima, i njihova pojava jeste posledica globalizacije i porasta broja stanovništva. Nekontrolisanim širenjem mogu pričiniti veliku štetu.
Kiselo drvo ili ruj, na primer, uneto je 1751. godine iz Kine u okolinu Londona i odomaćilo se, kao vrlo prilagodljiva biljka, ugrozivši opstanak zavičajnih vrsta. Zato se našlo na čelu liste u nedavnom „Programu suzbijanja invazivnih vrsta na teritoriji Čačka”.
U istom društvu se kao najagresivnija našla trstika (lažni bambus), uneta iz Japana u Evropu kao dekorativna parkovska biljka. Ambrozija je kao kosmopolita prispela na naš kontinent 1863. godine, mešanjem sa stočnom hranom i sa krtolom američkog krompira. Iz Severne Amerike je i repušnjača, jednogodišnja ili dvogodišnja korovska biljka.
Moljac paradajza je insekt koji se širi na tom povrću. Poreklom je iz Južne Amerike, a u Evropi je prvi put registrovan u Španiji 2006. godine, ali je već stigao do naših prostora. Larva smanjuje rod paradajza 10 do 20 odsto, a imago 50–100 procenata.
Ovom prirodnom, neželjenom desantu pridružila se i azijska višebojna bubamara, koja u toku godine može imati čak i četiri generacije. Hrani se vašima, ali ne izbegava ni voće, oštećuje plodove grožđa i jabuka i smanjuje njihovu komercijalnu vrednost.
G. Otašević
objavljeno: 22.06.2013.
