Izvor: Politika, 14.Nov.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Nema ih u kalendaru državnih praznika
Uticaj dnevne politike. – Primirje u Rotondu između dva rata s velikom pompom proslavili i Francuzi i Srbi
Kako Srbija obeležava važne istorijske događaje iz Prvog svetskog rata? Istoričari ističu da je posle Drugog svetskog rata obeležavanje, pa čak i pominjanje, istorijski značajnih datuma za Srbiju iz Prvog svetskog rata, poput 11. novembra 1918. godine kada je potpisano primirje u Rotondu, namerno potiskivano. Ovaj datum u periodu između dva rata sa velikom pompom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << proslavljali su i Francuzi i Srbi, da bi posle dolaska komunista na vlast gotovo bio izbrisan iz kalendara državnih praznika, sve do 2000. godine. Dolaskom demokratske vlasti ovaj datum je ponovo počeo da se obeležava na zvaničnom nivou uz prisustvo delegacija saveznika učesnika Prvog svetskog rata.
Naučni saradnik Instituta za savremenu istoriju Stanislav Sretenović kaže da je ove godine obeležavanje bilo organizovano na savezničkim grobljima u Beogradu, na francuskom vojnom groblju, britanskom i britanskog Komonvelta i ruskom vojnom groblju, uz prisustvo zvaničnih srpskih delegacija i delegacija zemalja pobednica u Prvom svetskom ratu.
Ovaj istoričar smatra da se ovaj datum danas može obeležavati mnogo odmerenije i sadržajnije, bez uticaja dnevne politike.
"Taj datum je", ocenjuje Sretenović, "od velikog značaja za Srbiju, budući da je ona doprinela pobedi jedne demokratske opcije i kreiranju nove mape Evrope. Stoga taj datum ne treba vezivati isključivo za Francusku, već za neke evropske vrednosti koje su preživele oba rata, a to su izgradnja jednog modernog, demokratskog civilizacijskog evropskog društva."
I proboj Solunskog fronta bi takođe trebalo zvanično obeležavati, s obzirom na to da je 11. novembar posledica proboja, jer je to bila prva saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu, polovinom oktobra 1918. godine. U tom proboju su pored Srba, učestvovali i Francuzi, Italijani, Englezi i Grci. To je jedan od datuma koji ove zemlje mogu sa punim pravom i sa punom odgovornošću da proslavljaju.
Osvrnuvši se na period posle Drugog svetskog rata, Sretenović podseća da nije bilo njegovog zvaničnog obeležavanja kraja Prvog svetskog rata ili se to činilo stidljivo u pojedinim situacijama. Međutim, ovaj datum su obeležavala društva francusko srpskog prijateljstva.
"U devedesetim godinama, barem što se tiče ovog veličanja francusko-srpskog prijateljstva, može se reći da su postojala dva perioda, opet određena dnevnopolitičkim događajima. U prvom periodu, koji je trajao do kraja devedesetih prošlog veka, insistiralo se na tom vojnom savezništvu, na činjenici da je Srbija bila uz zapadne velike sile. Krajem devedesetih, zaoštravanjem krize u Srbiji i oko pitanja Kosova i Metohije, zatim NATO bombardovanjem Srbije, proslava je praktično prekinuta, što je simbolički najbolje predstavljeno kada su članovi udruženja francusko-srpskog prijateljstva obavili crnim velom spomenik Francuskoj na Kalemegdanu, u momentu bombardovanja Srbije.
Istoričar Branislav Gligorijević, takođe, smatra da bi 11. novembar trebalo da postane državni praznik, zatim 15. oktobar, kada je probijen Solunski front, i 9 novembar, kada je srpska vojska ušla u Beograd. Ovaj istoričar podseća da je Isidora Sekulić lepo opisala ulazak vojvode Petra Bojovića u Beograd.
Profesor Gligorijević je 1998. od vladajuće koalicije koja je imala vlast u Gradskoj skupštini Beograda tražio da se obeleži proboj Solunskog fronta, povodom 80 godina od ovog značajnog istorijskog događaja, ali nije naišao na razumevanje tadašnje vladajuće koalicije, koju su činili Srpski pokret obnove, Socijalistička partija Srbije i Jugoslovenska udružena levica.
--------------------------------------------------------------------------
Uništeni spomenici srpskim ratnicima
Istoričar Srđan Cvetković podseća na vreme posle Drugog svetskog rata kada su spomenici koji su bili posvećeni srpskim ratnicima iz Prvog svetskog rata devastirani i sklanjani.
"Tokom 1959. sklonjen je spomenik srpskim ratnicima iz Prvog svetskog rata u Kraljevu, uklonjen je spomenik 1300 kaplara u Beogradu, oskrnavljen je spomenik Neznanom junaku na Avali, a sa Brankovog mosta u Beogradu uklonjeni su grbovi bivše Kraljevine. U Toplici je sklonjen spomenik Kosti Vojinoviću, četniku iz Prvog svetskog rata. Gotovo svi spomenici iz Prvog svetskog rata su sklanjani ili oskrnavljeni", kaže Cvetković.
Nada Kovačević
[objavljeno: 14.11.2006.]
