Izvor: Politika, 04.Avg.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Moja voljena Lucija
Titovo pismo poslato 1937. godine njegovoj venčanoj ženi Luciji Bauer. – Dokumenti o odnosima Staljina i Broza
"Moja voljena mala, želim da što pre dođeš svom gospodinu, jer on već mnogo tuguje za tobom. Srdačan pozdrav – tvoj gospodin."
Ovim rečima je Josip Broz Tito završio pismo poslato iz Pariza 29. maja 1937. godine u Moskvu, u hotel "Luks", na adresu Lucije Bauer, svoje venčane žene, o kojoj u dosadašnjim Titovim biografijama i rekonstrukcijama >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << raznih etapa njegovog životnog puta ima tek malo pomena.
Dokumenti o braku J. B. Tita i Lucije Bauer, kao i o sudbini tog braka, prvi put su stavljeni na uvid javnosti na izložbi "Staljin i Tito", održanoj u Moskvi od 23. juna do 15. jula, u organizaciji ruske Federalne arhivske agencije, Državnog arhiva Ruske Federacije i Arhiva Srbije i Crne Gore.
Naučni i drugi razlozi
Događaj je naišao na veliki odjek i u stručnoj i u široj javnosti, kaže nam Miladin Milošević, zamenik direktora Arhiva Srbije i Crne Gore, koji je pre tri godine prihvatio ideju svog kolege V. P. Kozlova, rukovodioca Federalne arhivske agencije Rusije, da ova izložba bude organizovana. Diktirali su je naučni razlozi, ali i interesovanje javnosti da što više sazna o složenim međusobnim odnosima J. V. Staljina i J. B. Tita.
U tim odnosima su se prelamali njihovi lični karakteri, ali i različite državno-partijske i političko-ideološke koncepcije, što će na kraju, 1948. godine, dovesti do sukoba Beograda i Moskve i rascepa u monolitnom bloku država "narodne demokratije", odnosno "socijalističkog lagera".
Na moskovskoj izložbi bilo je izloženo 235 eksponata, među njima i neki trodimenzionalni predmeti (lične Staljinove i Titove stvari), ali su prevagu odneli arhivski dokumenti, praćeni brižljivo odabranom fotografskom građom.
U dobro opremljenom katalogu navedene su osnovne karakteristike svakog eksponata i dokumenta izloženih u pet delova ove izložbe (Do dolaska u Jugoslaviju; Godine borbe 1941–1945; Saveznici u socijalističkom lageru 1945–1948; Staljin i Tito: konflikt interesa 1948–1953. i Normalizacija odnosa 1953–1956).
Autori predgovora u katalogu su V. P. Kozlov i Miladin Milošević, dok su uvodne tekstove napisali L. J. Gibjanski i Ljubodrag Dimić.
"Postavka izložbe daje posetiocima jedinstvenu mogućnost da se sami upoznaju s izvorima i da oforme sopstveni pogled na ne tako davnu prošlost, bez čijeg razumevanja je nemoguće podsticanje današnjih procesa", napisano je, uz naglasak da "mnogi sovjetolozi nalaze početak raspada svetskog sistema socijalizma u vremenu razlaza lidera SSSR i Jugoslavije".
Dokumenti nam, po rečima Miloševića, "približavaju jedan istorijski period, događaje i ličnosti tog vremena. Nadamo se da će ovi dokumenti pokazati složene odnose dvojice partijskih i državnih vođa, neprikosnovenih upravljača u njihovim zemljama duže od trideset godina".
Nepoznata građa
Istraživanja doskora nedostupne građe navela su L. J. Gibjanskog na zaključak da je glavni uzrok sukoba 1948. godine bio u delovanju Beograda na međunarodnoj areni "bez obavezne saglasnosti Moskve". Reč je o pitanju Trsta, a, još važnije, o "odnosima Jugoslavije s balkanskim 'narodnim demokratijama', pre svega s Bugarskom i Albanijom" i ambiciji stvaranja balkanske federacije.
Rezolucijom Informbiroa iz juna 1948. godine, piše Gibjanski, "Staljin je odneo prividnu pobedu nad nepokornim Titom", ali se komunistički režim u Jugoslaviji pokazao dovoljno snažnim da "izdrži u hladnom ratu pokrenutom protiv njega od Kremlja". Posle Staljinove smrti (mart 1953) njegovi naslednici su već u prvim mesecima vladanja "pristupili postepenoj demontaži jedne politike koja je u suštini doživela fijasko" da bi potom, sledstveno, usledilo i "javno priznanje sovjetske strane da su optužbe protiv Tita i njegovog okruženja bile lažne".
U svom prilogu dr Ljubodrag Dimić izložio je genezu boljševizacije KPJ koju je dovršio Tito kao klasični "staljinista" i "vojnik revolucije".
Dimić konstatuje da su u vreme sukoba sa IB-om, "jugoslovenski komunisti demonstrirali sav svoj staljinistički potencijal", ali da je taj sukob, istovremeno, uticao na jugoslovenski politički "povratak" Zapadu.
Kako smo saznali u razgovoru s Miladinom Miloševićem, ova izložba će u oktobru biti priređena i u Arhivu Srbije i Crne Gore, a biće organizovan i okrugli sto na kome će učestvovati ruski i domaći istraživači.
Što se tiče Titovog braka sa Lucijom Bauer, to je, ipak, posebna priča.
Slobodan Kljakić
[objavljeno: 04.08.2006.]
