Izvor: Politika, 11.Nov.2014, 16:02 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Lekcije iz bitaka Velikog rata i danas aktuelne
Izlasci starešina VS na mesta velikih bitaka omogućavaju sagledavanje prostora, rasporeda armija, analizu poteza vojskovođa i podstiču kritičko preispitivanje odluka
Vojnici su odeveni u uniforme srpske vojske iz Prvog svetskog rata, naoružani su puškama „repetirkama”, a tu je i uređeni vatreni položaj mitraljeza „maksim”, prepoznatljivog oružja Prvog svetskog rata. Osmatračko mesto je zaštićeno balvanima, uz koje se nalazi stara telefonska centrala dok se na >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << stubu, par metara iznad zemlje, nalazi vojnik sa dvogledom.
Ovaj prizor mogao se nedavno videti u Draginju, gde je rekonstruisano komandno mesto vojvode Stepe Stepanovića tokom Cerske bitke. Autentična istorijska lokacija, vojnici u uniformama i sa oružjem iz vremena Velikog rata, bili su idealni ambijent za predavanje potpukovnika dr Slobodana Đukića, predavača vojne istorije na Vojnoj akademiji, o prvoj savezničkoj pobedi u Prvom svetskom ratu. Tada je u Draginju boravio vojni vrh na studijskom putovanju posvećenom Cerskoj bici.
U suštini, izlasci na mesto velikih bitaka postali su praksa na karijernim usavršavanjima koja se sprovode u Školi nacionalne odbrane. Sagledavanje prostora, uz geografsku i topografsku orijentaciju, uz analizu rasporeda i poteza vojski u klinču, nešto je što na sve polaznike ostavlja snažan utisak, uz bolje razumevanje velikih bitki, što se ne može nadomestiti čitanjem udžbenika ili gledanjem dokumentarnih filmova. Oficiri VS, u prisustvu kolega iz inostranstva, na ovaj način su analizirali i Kolubarsku bitku, ali i savezničke operacije u Italiji tokom Drugog svetskog rata.
– Time našim starešinama pružamo mogućnost sagledavanja potpunije slike o tim istorijskim događajima, bitkama, čime se stvaraju preduslovi za uspešno odlučivanje u pogledu izazova, rizika i pretnji u budućnosti – kaže pukovnik Marko Zelenović, načelnik Generalštabnog usavršavanja u Školi nacionalne odbrane Vojne akademije.
U ovoj instituciji realizuju se još tri nivoa karijernih usavršavanja oficira, a to su: Osnovni komandno-štabni kurs, Komandno-štabno usavršavanje i Visoke studije bezbednosti i odbrane, na kojima se pored oficira školuju i visoki zvaničnici iz ministarstava vlade i parlamenta, kao i njihove kolege iz inostranstva.
– Sa prethodne tri generacije polaznika Komandno-štabnog i Generalštabnog usavršavanja realizovali smo istorijsko-komparativne analize po sledećim temama: „Operacije saveznika na tlu Italije od septembra 1943. do maja 1944. godine”, zatim „Iskrcavanje saveznika na Siciliji jul-avgust 1943. godine” i „Operacije na tlu Kraljevine Srbije po otpočinjanju Prvog svetskog rata – Kolubarska bitka 1914. godine”. Studijska putovanja u Italiji realizovana su kao plod uspešne saradnje Ministarstva odbrane Republike Srbije sa Ministarstvom odbrane Kraljevine Norveške i Ministarstvom spoljnih poslova Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske u oblasti vojnog obrazovanja – objašnjava pukovnik Zelenović.
Potpukovnik Slobodan Đukić, predavač vojne istorije, ističe da svrha ovih putovanja nije da se na mestu bitaka prosto reprodukuju istorijske činjenice, već da, po sagledanju prostora, započne polemika o tim zbivanjima, analizira neki drugi mogući sled događaja i ishod, kao i da se izvuku pouke – naučene lekcije.
– Nije svrha da se na tim mestima pojavimo i nastupamo kao, kako se to kaže, generali posle bitke sa naknadnom pameću. Kao predavač zadovoljan sam kada dođe do razmene različitih mišljenja o tim događajima, kada se čuje kritički stav. Kada je reč o tim slavnim bitkama, tako kompleksnim događajima, nikada ne može biti konačne istine i, uslovno rečeno, presude akterima tih zbivanja i potezima koje su povlačili – ističe potpukovnik Đukić.
Da li se izučavaju lekcije iz ratova na prostorima bivše Jugoslavije devedesetih godina prošlog veka? Još ne u vidu klasičnih lekcija iz istorije, naši sagovornici kažu da je potrebna nešto veća istorijska distanca, ali da se neki događaji na raznim nivoima školovanja proučavaju. Potpukovnik Đukić, učesnik borbenih dejstava 1999. godine na Kosovu i Metohiji, kaže da je poslednji čas istorije namenjen savremenim vojnim operacijama, kao što je to, na primer, bila „Pustinjska oluja”.
– Studentima, koji su u vreme NATO agresije praktično bili u vrtiću, pa kao deca nisu zapamtili širu sliku tih događaja, obraćam se kao učesnik tog rata, tada sam bio poručnik, komandir voda u artiljeriji. Govorim im o zbivanjima uoči početka rata, mobilizaciji Vojske Jugoslavije i svemu što se dešavalo, iznoseći i lične utiske. Sa izuzetnom pažnjom slušaju to predavanje – ističe potpukovnik Đukić.
----------------------------------
Duel Montgomerija i Patona na Siciliji 1943.
Savezničke operacije koje su učesnici studijskih putovanja proučavali u Italiji bile su operacija „Haski”, iskrcavanje anglo-američkih snaga na Siciliju 1943. godine, kao i operacije saveznika od iskrcavanja kod Salerna u septembru 1943. godine do osvajanja Monte Kasina u maju 1944. godine. Bilo je zanimljivo analizirati svojevrsni duel generala Bernarda Montgomerija i Džordža Patona, koji su komandovali britanskim i američkim snagama u borbi protiv Nemaca i Italijana. Karakteri smirenog i proračunatog Montgomerija i energičnog Patona mogu se „čitati” i iz njihovih poteza koje su vukli na Siciliji. Kada su anglo-američke snage prešle u centralni deo Italije, jedna od najvećih bitaka vođena je na nemačkoj odbrambenoj liniji „Gustav” kod Kasina, odnosno manastira Monte Kasino. Linija je probijena tek iz četvrtog pokušaja čime je otvoren put za oslobađanje Rima.
Milan Galović
objavljeno: 11.11.2014.
