Izvor: Politika, 18.Feb.2012, 23:26 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ključevi grada i okupacionom vojniku
Za 113 godina, priznanje počasnog građanina Valjeva dobilo je samo 11 pojedinaca, među njima čak trojica su stranci, a jedina je Desanka Maksimović rođena u ovom gradu
Valjevo – Za 113 godina od kada je ustanovljeno, priznanje počasnog građanina Valjeva dobilo je 11 građana od kojih je samo Desanka Maksimović rođena u Valjevu. Čak trojica dobitnika su stranci: jedan iz holandskog grada Haga, drugi okupacioni austrougarski vojnik a treći ruski šahovski velemajstor >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Anatolij Karpov.
Prvi počasni građanin bio je general Jovan Mišković, rođen u Negotinu. Priznanje mu je uručeno 1899. godine. Ostaće upamćen kao uspešan komandant Drinske divizije, a Valjevo je zadužio, pored ostalog, i time što je u nekoliko svojih knjiga, a posebno u spisu „Putovanje po Srbiji“, na zanimljiv i afirmativan način predstavio ovaj kraj. Ključevi grada pre početka Prvog svetskog rata uručeni su ratnom hirurgu dr Arijusu van Tihovenu, rođenom u holandskom gradu Hagu. On je došao u grad na Kolubari kao predvodnik dobrovoljačke medicinske misije, doneo rendgen aparat i po odlasku ga ostavio ovdašnjoj bolnici. Ovaj haški dobrovoljac u Valjevu se nalazio na važnom mestu u vojnom medicinskom centru u vreme velike epidemije tifusa, koja nije ni njega poštedela.
Vojskovođa Živojin Mišić, rodom iz mioničkog sela Struganika, proglašen je za počasnog građanina Valjeva na Vidovdan 1915. godine. Učinjeno je to „u znak zahvalnosti za povraćaj i oslobođenje Valjeva od gnusnog neprijatelja“ u legendarnoj Kolubarskoj bici. Uz ovo priznanje, i jedna ulica u gradu ponela je Mišićevo ime. Pre Valjeva, ovom vojskovođi je takva počast ukazana u Gornjem Milanovcu a 1920. godine u Zemunu.
Najveća zagonetka među počasnim građanima ostao je dr Vilim Tausing, kojem je ovo priznanje uručeno posle Prvog svetskog rata. U Valjevo je došao kao rezervni oficir u sastavu okupacione austrougarske vojske. Po završetku ratnih operacija je tu i ostao, ali nema pisanih tragova čime je pripadnik okupacione vojske zaslužio prestižno priznanje. Zna se jedino da je dr Tausing službovao neko vreme u Varaždinu kao kraljevski županijski, odnosno okružni fizikus.
Početkom januara 1924. godine plaketu počasnog građanina, ali i ulicu dobio je jedan od najomiljenijih zdravstvenih radnika tog vremena vojni lekar i sanitetski general dr Jordan Stajić, rođen u Vranju. Za lekara u Valjevu postavljen je 1897. godine a ostao je upamćen kao pokretač izgradnje Hirurškog paviljona, čitaonice vojnih lekara, kao i osnivač sopstvenog fonda pri Valjevskoj gimnaziji za pomoć i stipendiranje darovitih učenika i studenata. Iz Valjeva je 1923. godine otišao u Skoplje, a ispraćaju je prisustvovalo nekoliko hiljada građana.
Čime je visoko priznanje zaslužio Velimir – Velja Popović, pravnik i političar iz Paraćina, koje mu je uručeno 1934. godine, ostalo je takođe „mutno“, mada je tadašnji gradonačelnik Marko Babić tvrdio da su njegove zasluge velike. Popović je u Valjevo navraćao kao poslanički kandidat Radikalne stranke na dužnosti ministra policije. Prethodno bio je ban Drinske banovine a posle Drugog svetskog rata „kao neprijatelj naroda“ osuđen na 12 godina robije. Josip Broz Tito za počasnog građanina Valjeva proglašen je po automatizmu 27. aprila 1962. godine. Pesnikinja Desanka Maksimović, jedina dama među laureatima i po rođenju iz Brankovine kod Valjeva, za počasnog građanina je proglašena 29. aprila 1968. godine pred svoj 70. rođendan. Priređena joj je velika svečanost na Gradskom stadionu a pored brojnih gostiju i kolega po peru prisustvovali su Branko Ćopić i Gustav Krklec.
Valjevo je na predlog jednog odbornika, po zanimanju taksiste, prihvatilo da se 25. aprila 1989. godine za počasnog građanina proglasi Slobodan Milošević. Istom brzinom, na prvoj sednici nove demokratske vlasti 24. novembra 2000. godine odluka je poništena. Takođe 1989. godine za počasnog građanina proglašen je i poznati slikar Ljuba Popović, rođen u Tuzli, a u Valjevu je utemeljio Modernu likovnu galeriju. Krug se završava 6. januara 2007. godine sa šahovskim velemajstorom svetskim prvakom Anatolijem Karpovom, rodom iz ruskog grada Zlatousta. Odluku je doneo privremeni organ opštine Valjevo, u kojoj je bila uvedena prinudna uprava.
Na pitanje otkuda toliko stranaca sa plaketom počasnog građanina Valjeva, ovdašnji publicista i novinar Zdravko Ranković kaže da nema potrebe da se oni koji su ovde rođeni „proizvode“ u počasne građane. Podsetio je da je Valjevac general-pukovnik Stevan Mirković u dva slovenačka grada, Postojni i Novoj Gorici, proglašen za počasnog građanina.
Budo Novović
objavljeno: 19.02.2012
