Izvor: Blic, 03.Maj.2015, 21:47 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kako su nas nekad lečili
Od umeća i znanja farmaceuta u Srbiji 19. i početkom 20. veka zavisilo je koliko brzo i kakav lek će pacijent dobiti.
Najveći broj lekova pravljen je u apotekama
Apoteke su imale laboratorije za izradu lekova, a posude za čuvanje preparata i sirovina bile su njihov zaštitni znak.
- Apoteke su pre sto i više godina u Srbiji, kao i danas, predstavljale zdravstvene ustanove u koje su pacijenti dolazili pre svega po lek, ali i po savet, jer su farmaceuti >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << apotekari bili i zdravstveni radnici i zdravstveni prosvetitelji. Prva apoteka u Srbiji otvorena je 1830, kada je Srbija Hatišerifom dobila nezavisnost, a bila je to apoteka Mateja Ivanovića. Međutim, u Vojvodini koja je bila pod Austrougarskom, postojala je razvijena apotekarska služba još u prvoj polovini 18. veka - kaže docent na Farmaceutskom fakultetu u Beogradu dr Dušanka Krajnović.
Knez Miloš Ukazom iz 1837. zabranjuje prodaju lekova i otrova po dućanima, izuzev većih varoši gde jedan ovlašćeni trgovac uz dozvolu diplomiranog lekara ima pravo da ih nabavi, prodaje i naznači u koju svrhu će se upotrebiti. Farmaceuti školovani u inostranstvu praksu u izradi lekova usvajaju i donose u Srbiju, gde su otvarali apoteke.
- U apotekama 19. veka postojale su dobro opremljene laboratorije za izradu lekovitih preparata koji su bili u obliku pilula, praškova, trohiska, medicinskih štapića, flastera, čajeva, kapi, paste, masti, sirupa... Osim lekovitih preparata, u apotekama su izrađivani i različiti kozmetički preparati, a pre svega vode za lice, kolonjske vode, karmini za usne, karmini u prahu od kojih su žene same spravljale rumenila, briljantin za brkove, boje za kosu, masti i kremovi za negu kože - objašnjava doc. dr Krajnović.
Izgled apoteka u 19. veku u Srbiji nije se razlikovao od takve zdravstvene ustanove u bilo kom delu Evrope.
- Farmaceuti su apotekarski pribor, posuđe, opremu i sirovine nabavljali iz Austrougarske i Češke, nosili su, kao i danas, bele mantile, a samo uređenje apoteke bilo je regulisano zakonom - kaže sagovornica.
Počelo od Mateja Ivanovića
Prva apoteka u Srbiji, apoteka Mateja Ivanovića, otvorena 1830. godine, nalazila se kod Saborne crkve, kasnije je menjala vlasnike i lokacije, a danas je apoteka “Mr ph Matej Ivanović” u sastavu Zdravstvene ustanove „Apoteka Beograd“ i nalazi se na adresi Knez Mihailova 27.
Najstarija državna apoteka
Prva državna apoteka, Pravitelstvena apoteka, radila je u periodu 1836-1859. godine. Državna apoteka nekoliko puta je menjala i vlasnike i lokacije da bi posle Drugog svetskog rata ušla u sastav „Apoteke Beograd“. Deo inventara je sačuvan i čuva se u Narodnom muzeju u Kragujevcu, kao i u Muzeju za istoriju farmacije, gde se nalazi izuzetna kolekcija porcelanskih stojnica za čuvanje čvrstih i tečnih lekovitih preparata.
Sve za dame
- Apoteke su bile prepoznatljive i po izradi različitih apotekarskih specijaliteta koji su najčešće dobili prepoznatljiva imena i oglašavali se u stručnoj štampi, pa su se proizvodi izrađeni u jednoj mogli naći i u ostalim apotekama. Osim apotekarskih specijaliteta, izrađivali su se i kozmetički proizvodi koje su recimo dame u Srbiji koristile sve do početka 20. veka, kada se pojavljuju i uvozni kozmetički proizvodi. Pomade za lice su bile naročito popularne i dobijale su prepoznatljiva i zvučna imena, kao što je Viktorovićev “đurđijanka sapun”, Kušakovićeva krema “beograđanka” , Jankovićeva “ljubičica krema”, novosadska “dr Lemanova krema” - navodi doc dr Krajnović.
Prva žena farmaceut
Prva žena farmaceut bila je Desanka Ruvidić, koja je diplomirala 1913. u Beču.
- Njen otac bio je poznati apotekar iz Niša, a mnoge njegove kolege smatrale su da nije trebalo da ćerku preporuči za studije. Desanka je probila led, a u prvoj generaciji studenata iz 1939, kada je otvoren Farmaceutski fakultet u Beogradu, bilo je žena i one su danas u domenu farmacije u većini - kaže doc. dr Krajnović.
