Izvor: Politika, 14.Maj.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kako se biraju patrijarsi
Moskovski patrijarh Aleksej Drugi izabran na tajnom glasanju, a u izboru poglavara Rumunske i Kiparske crkve učestvuju i vernici. Jerusalimskog patrijarha Teofila izraelska država još ne priznaje
Moskovski patrijarh Tihon poslednji je poglavar Ruske pravoslavne crkve koji je 1917. godine biran na apostolski način, žrebom između trojice episkopa kao i naš patrijarh srpski Pavle. Posle Tihonovog progona i misteriozne smrti, najverovatnije trovanjem 1925. godine, naslednici >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << ruskog patrijaršijskog trona birani su pod budnim okom nove boljševičke vlasti. Pomesni sabori su Alekseja Prvog (1945) i Pimena (1970) birali po državnoj direktivi javnim glasanjem bez protivkandidata.
Slom komunističke ideologije oslabio je uticaj ruske države na crkvu i sadašnji moskovski patrijarh Aleksej Drugi je 1990. godine izabran tajnim glasanjem. Glasalo se između trojice kandidata koje je utvrdio Sveti arhijerejski sabor. Tek posle trećeg izbornog kruga dva mitropolita, Aleksej i Vladimir (Samobodan), osvojila su više od polovine glasova sabora. U 22 sata 10. juna Moskovska patrijaršija je dobila novog poglavara. Od 317 glasova Aleksij Drugi je dobio 166, a Vladimir 143.
Više od hiljadu godina poglavari pravoslavnih crkava biraju se od postojećih episkopa na izbornim saborima. I u vreme takozvane simfonije države i crkve svetovni vladari su pokušavali da se mešaju u izbor patrijarha. Osim izbora žrebom između trojice kandidata koji su na tajnom glasanju dobili najveću podršku vladika, patrijarsi se u pravoslavnim crkvama biraju i sporazumom, dogovorom u saboru, pa čak javnim glasanjem ako je kandidat nesporan.
Patrijarh dohalkidonske Koptske crkve u Egiptu bira se takođe žrebom između više kandidata, ali tako što jedno dete izvuče papir sa imenom budućeg patrijarha. Po verovanju Kopta, dete u ovakvom žrebu simbolizuje Božju ruku.
U pojedinim pravoslavnim crkvama, kao u Rumunskoj i Kiparskoj, i vernici učestvuju u izboru patrijaraha. Po ustavu Rumunske pravoslavne crkve koja je po broju vernika najveća u svetu posle Moskovske patrijaršije, u svakoj eparhiji na nivou parohija bira se nekoliko laika koji imaju pravo glasa u izbornom saboru.
Takvih slučajeva da i narod učestvuje u izboru crkvenih poglavara bilo je i u našoj istoriji – na crkveno-narodnim saborima na kojima su se donosile značajne odluke za narod, ali oni nisu uglavnom sazivani da bi se na njima birao patrijarh.
Episkop sremski Vasilije je u jednom autorskom tekstu objasnio zašto nisu ponovo prihvatljive ideje koje se mogu danas čuti da bi poglavar SPC trebalo da se bira na crkveno-narodnom saboru: "SPC više ne učestvuje na skupovima na kojima se biraju vojvode i vojskovođe, niti odlučuje o bitnim pitanjima državnog ustrojstva, ali ni predstavnici države ne mogu da odlučuju u organima SPC".
Ovakvi skupovi uglavnom su održavani u dijaspori. Kao loš primer takvog skupa uz učešće vernika vladika Vasilije navodi crkveno-narodni sabor iz 1767. godine na kojem je izabran mitropolit Jovan (Đorđević) gde je glavnu reč vodio komesar Marije Terezije. Za vreme mitropolita karlovačkog i patrijarha Germana (Anđelića) crkveno- narodni sabor je po nalogu tadašnjih vlasti otvaran i zatvaran na mađarskom jeziku.
Posle gotovo tri decenije Kiparska pravoslavna crkva je u novembru prošle godine dobila novog poglavara. Arhiepiskop Hrizostom Drugi iz pafoske mitropolije nasledio je Hrizostoma Prvog, koji je bolovao od Alchajmerove bolesti, posle komplikovanog izbornog procesa koji je trajao više od godinu dana.
Izborno telo imalo je 131 člana, od toga 31 su episkopi ili njihovi predstavnici, igumani, monasi i monahinje, a 100 članova su predstavnici vernika. Glasanje se odvojeno obavilo, a novoizabrani poglavar treba da ima većinu od obe strane. Konačno, u Nikoziji je 5. novembra 2006. godine mitropolit pafoski Hrizostom (Englistriotis) izabran za novog poglavara Kiparske pravoslavne crkve koju je osnovao sveti apostol Varnava, sa 73 glasa. Mitropolit limasolski Atanasije je dobio 57 glasova, a episkop manastira Kiko Nikifor odustao je tokom izbora, iako je učestvovao u dva od tri kruga glasanja.
Zanimljiv je i i izbor novog jerusalimskog patrijarha Teofila kojeg izraelska država još ne priznaje. Kada je više od dve trećine vladika četvrte po rangu autokefalne crkve odreklo poslušnost patrijarhu Irineju Prvom zbog sumnjive prodaje patrijaršijske imovine jevrejskim investitorima krajem maja 2005. godine, sastali su se predstavnici 12 pravoslavnih crkava u Istanbulu. Carigradski patrijarh Vartolomej Prvi je saopštio da su sve pravoslavne crkve odlučile da više ne priznaju Irineja za jerusalimskog patrijarha. Ali da bi novoizabrani patrijarh Teofil neometano obavljao svoju funkciju neophodno je da ga priznaju Izrael, Jordan i Palestina. Ali, izraelska država je nedavno saopštila da će priznati legitimitet novog patrijarha Teofila tek ako završi "poslovni aranžman" u vezi sa prodajom sporne imovine koju je započeo njegov prethodnik.
M. Pešić
[objavljeno: 14.05.2007.]
