Izvor: Politika, 03.Dec.2011, 23:36 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kako je opustela Crna Trava
Najveći „krivci“ za napuštanje zavičaja su građevinci koji su odlazili u pečalbu širom bivše Jugoslavije. Zahvaljujući ženama, ovde se opstajalo, pa je Crnotravki podignut i spomenik
Potpis
Crna Trava: najmanja opština u Srbiji ima samo 1.661 stanovnika
Spomenik Crnotravki
Foto M. Momčilović
Crna Trava – Prvobitno objavljena brojka da na području crnotravske opštine žive 1.693 duše već je korigovana. Prema poslednjim >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << podacima, najmanja opština u Srbiji ima samo 1.661 stanovnika. To je za 902 manje u odnosu na popis iz 2002. godine, odnosno za 64 posto. Procentualno, to je najveći pad u Republici.
Pet od ukupno sedamnaest naselja ima manje od deset žitelja. Od početka ove godine rođeno je samo šest beba. Godišnje umre deset puta više nego što se rodi, a reka migracije ne prestaje da teče i, kako sada stvari stoje, presušiće kada i poslednji stanovnik napusti ovaj kraj. Škole su pozatvarane, a ove jeseni u skamije su sela samo dva prvaka, oba u centralnoj školi u Crnoj Travi. Ni u jednom selu nema prvaka. U celoj opštini ima 52 učenika.
Sve do pedesetih godina minulog veka, ovaj kraj bio je pun života i ljudi. U vreme Turaka, ovo područje naseljavali su stanovnici pretežno iz rudarskih regiona, sa Kopaonika, Raške oblasti, planine Rudnik i iz Makedonije. Prema pisanju hroničara, zidarski zanat u Crnu Travu doneo je upravo Makedonac – izvesni Rista Strumićev. Hroničari beleže i to da je ovde bilo razvijeno rudarstvo još u rimsko doba, a da tragovi rudarenja u tursko doba i danas postoje. Pored rudara u ovim krajevima pribežište su nalazili i oni koji su bežali od turskih zuluma.
Posle Drugog svetskog rata, Crna Trava je postala najveće migraciono područje u Srbiji. Crnotravci su se selili najpre u moravska sela, a zatim u sve krajeve. Danas ih najviše ima u Beogradu, Nišu, Kragujevcu, Leskovcu, Smederevu. Prva posleratna iseljavanja vezuju se za kolonizaciju u Vojvodini. Smatra se, ipak, da su najveći „krivci“ za napuštanje zavičaja – građevinci koji su kupovali placeve i gradili kuće u mestima u kojima rade, a radili su i gradili širom bivše Jugoslavije. To je delom i odgovor na pitanje zašto su Crnotravci izgradili sve druge krajeve osim svog. Stanovništvo je ovde opstajalo uglavnom zahvaljujući ženama, jer su muškarci pretežno bili van kuće, u pečalbi. Zbog toga je ovde podignut spomenik ženi – Crnotravki, rad vajara Save Halugina.
Crna Trava više nije u stanju da pokrene svoj razvoj. U selu Preslap je već nekoliko godina jedini proizvodni pogon sa petnaestak radnika, ali i njemu preti zatvaranje. Reč je o fabrici za flaširanje izvorske vode „Vlasina“ koju je podigao Rade Đurić, rođen u tom selu, nastanjen u Pančevu i Beogradu. Iako voda „Vlasina“ u veleprodaji košta 21 do 25 dinara za bocu od litar i po, teško krči put do trgovina, jer, prema rečima vlasnika, trgovački lanci formiraju svoje trgovačke marže.
Crna Trava plaća danak i nedostatku kadrova. Osobenost je ove opštine da se na rukovodećim funkcijama nađu i oni koji ne žive tu. Svojevremeno je na čelu opštine bio Mile Ristić, Crnotravac koji živi u Beogradu, a aktuelni zamenik predsednika opštine Dragan Stamenković živi u Nišu.
– Činimo sve što možemo da i u ovakvim uslovima obezbedimo bolji život. Opštinsko veće je juče donelo više mera i odluka u tom cilju. Za svako novorođeno dete povećali smo nadoknadu od 42.000 na 60.000 dinara. Svakom detetu do petnaest godina starosti, uz novogodišnji paketić, daćemo deset hiljada dinara. Sa Centrom za socijalni rad postigli smo dogovor da se poveća broj gerontoloških domaćica, tako da u svakom naselju bude po jedna. Sada ih ima sedam i ta praksa se pokazala kao dobra. Nastavićemo kadrovsko jačanje. Pored jednog agronoma kojeg plaća država, zaposlićemo jednog pravnika i jednog ekonomistu. Ponudićemo posao i smeštaj samohranim majkama – kaže za „Politiku“ Dragan Stamenković, zamenik predsednika opštine Crna Trava, inače, direktor Zanatske zadruge „Balkan“.
Stamenković dodaje da će jedan broj radnika naći posao i u mini hidroelektranama koje se grade na ovom području. Do sada je završeno ili je u izgradnji osam, od kojih četiri već rade i zapošljavaju tridesetak ljudi. Crnotravci šansu vide i u poljoprivredi. Na Čemerniku uspešno radi ovčarsko-kozarska farma, nedavno je osnovana pčelarska zadruga, a u planu je osnivanje i zemljoradničke zadruge.
-----------------------------------------------------------------------------
Demografski sunovrat
Neposredno posle rata, 1948. godine, Crna Trava je imala 13.614 stanovnika, 1953. godine broj pada na 12.902, da bi 1971. godine bila popisana 9.672 žitelja. Od tada počinje demografski sunovrat čije rezultate vidimo ovih dana. Prema poslednjem popisu najmanja opština u Srbiji ima 1.661 stanovnika, gotovo upola manje u odnosu na popis iz 2002. godine.
Milan Momčilović
objavljeno: 04.12.2011.
