Izvor: Danas, 23.Mar.2015, 00:33 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kada nastaje korenita staljinizacija SSSR-a
Zašto je teza Momčila Đorgovića o skretanju sa puta socijalističke revolucije u Rusiji pobedom Jelcinove politike nad Gorbačovljevim programom "glasnosti" neodrživa i istorijski veoma zastarela, kada se olako pređe preko značajnih i dobro poznatih istorijskih analiza samih početaka konstituisanja Sovjetske države početkom XX veka? (o čemu sam ja opširno pisala u knjizi Staljinizam i socijalizam 1982. godine).
Jer autor olako preskače i prelazi preko dobro poznate >> Pročitaj celu vest na sajtu Danas << činjenice da su prve ozbiljne kritike i pobune nastale na samom početku stvorene Sovjetske države radničkim Kronštatskim ustankom 1920-21 godine; a da je Lenjin zapečatio mogućnost razvoja socijalističke države kada je dao prednost boljševicima i oštro se suprotstavio "menjševičkim partijama" koje su bile zabranjene na X kongresu partije, uspostavljajući legitimnost "jednopartijskog sistema", gušenjem svih drugi levičarskih opredeljenja, što je bio uvod u likvidaciju svih drugih teorijskih i političkih programa (Trockog, Buharina i ostalih) i otvaranje puta za uspostavljanje Staljinove vlasti. (Videti: V. I. Lenjin, Dečja bolest levičarstva u komunizmu, 1949, O osnovama lenjinizma, 1945, Trocki, Izdana revolucija, 1973, A. Kolontai...) To je bio i uvod u hapšenja, a zatim i likvidiranja svih teoretičara suprotstavljenih lenjinizmu i staljinizmu i stvaranje "kulta ličnosti" sa apsolutističkom/totalitarnom vlašću, čiji će jedan u nizu drugih biti i Jelcin kao utemeljivač politike koja se oštro borila protiv svakog levičarskog opredeljenja i autentičnih radničkih pokreta, zatajivši u dugom istorijskom vremenu podatke o gušenju Kronštatske pobune mornara baltičke flote (marta 1921) kada je nastao početak preloma između radničke klase kao inicijatora sukoba sa carskim režimom i uspostavljanje vlasti sovjeta ("Kronštatska komuna" je trajala 15 dana i uspostavila je važne zahteve: za obnavljanje građanskih prava, za slobodu govora, štampe i udruživanja, za slobodu izbora za fabričke komitete, sindikate i sovjete...(P. Avrich, Kronstadt, 1921). To je bilo autentično delo radnika, seljaka i mornara, bez partijskih dominacija, što je opisano kao spontani otpor "komesarokratiji" i birokratiji tek nastajuće sovjetske vlasti (o čemu sam opširno pisala u pomenutoj knjizi o pobedi staljinizma nad sovjetskom vlašću u ranom periodu), kao prvi opozicioni pokret, koji je istorijski ugušen u okviru Sovjeta, kada je na X kongresu boljševičke partije bio osuđen i zabranjen i doneta odluka da se pobuna uguši oružanim putem, pošto je Kronštatski ustanak bio okvalifikovan kao kontrarevolucija. Stoga se mart 1921. može okarakterisati kao početak raskida boljševičke partije sa radničkom klasom i pripremanje puta za diktaturu partije nad proletarijatom, iako su bili nastavljeni brojni štrajkovi i pobunjeničke radničke grupe.
To vrenje preseći će Lenjin odlukom da se zabrane sve druge partije ("menjševici") i proglasi neopoziva pobeda jedine boljševičke partije, što je predstavljalo prvi odlučujući korak u uspostavljanju i pobedi staljinističke ere - dovođenja Staljina na vlast i odlučnog obračunavanja sa "revolucionarima", ali i otvoren uvod u njihovu likvidaciju i stvaranje Gulaga (Videti Solženjicinovu knjigu Arhipelag Gulag).
Prema tome, prelazeći preko objašnjenja stvarnog istorijskog toka, ne može se sugerisati danas da je tek Jelcin napravio antisovjetski /antidemokratski preokret u Rusiji, jer je on upravo došao na vlast na toj već oformljenoj birokratskoj/antisovjetskoj "revoluciji"; i nije Gorbačov sa svojom politikom programa "glasnosti" izdao "socijalistički put" SSSR-a, jer odavno je dokumentovano da "zasluga" za to pripada 1921. Lenjinu. To često zanemarivanje odlučujućeg "izdajstva" prve socijalističke revolucije i glavnih autora toga smera jedan je od važnih razloga onoga što se dešava i u Srbiji kada se rehabilituju četnici i njihov vrhovni vođa Draža Mihailović, brisanjem razlike između stvarnih izdaja i nedovoljno proučenih načina i puteva oslobođenja i stvaranja uslova za demokratizaciju narodnih/radničkih pokreta.
Zato upozoravam na pomenuta i slična prećutkivanja značajnih tokova istorije XX veka i stavljanje pogrešnih upitnika, koji onesposobljavaju da se uhvatimo ukoštac sa stvarnim razlozima i trendovima, što bi se moglo nazvati i terminom "kontrarevolucije" bilo da je reč u odnosu na mogućnost razvoja nekih izvornih socijalističkih ideja ili na perspektive razvoja demokratije u modernom dobu. A na liniji problematičnih interpretacija ranijih važnih istorijskih zbivanja dolazi ne samo do problematičnih interpretacija prošlih istorijskih događaja, već i do nesposobnosti prave ocene sadašnjih istorijskih tokova na primer, autentičnog tumačenja uloge "velikih ličnosti" kako u takozvanim socijalističkim sistemima (na primer, Putina ili Tita), već i u svetu (kada se govori o jačanju sila autokratije ili pojavi novih "levičarskih pokreta" u Grčkoj, Španiji i izvan Evrope).
Mislim da se može izvesti i eventualno početni zaključak, da se takvo komešanje i haos koji se danas događa širom planete može pripisati i nedovoljnom kritičkom preispitivanju prošlih tokova istorije i neshvatanju šta se iz njih može naučiti u pogledu vršenja produbljenih analiza i dolaženja do adekvatnijih tumačenja i rešavanja akutnih problema savremenog razvoja.
Neumesno je, takođe, i kazivanje pomenutog autora: da "ni Lenjin ni Gorbačov nisu ostvarili svoje snove..." jer se pad i propast projekta "glasnosti" Gorbačova dogodio upravo zahvaljujući pobedi lenjinističke politike, koju je najgrublje realizovao naročito Jelcin.
Zbog ovakvih i sličnih "analiza" koje skrivaju značajne istorijske istine i današnja Srbija usled neprevaziđene birokratizacije i autoritarizma sa sve manje uspeha može izaći iz postojećih problema jer postaje bezuslovni zavisnik politike MMF-a, čija će nas doslovna politika sigurno dovesti u kolonijalni položaj. A "analize" pomenutog autora potvrđuju (kao i mnoga iskrivljavanja bivše istorije) da Srbija radi "u korist svoje štete" zahvaljujući stanju istorijske nauke, u kojoj kritičko preispitivanje prošle istorije nije dobilo svoje mesto i ne doprinosi obrazovanju građanstva za dublje razumevanje mogućih istorijskih tokova.
Ako se tome dodaju neraščišćena kontroverzna mišljenja o ulozi četnika i Draže Mihailovića, čija se rehabilitacija sada stavlja na dnevni red, može se predvideti da će i ono malo nasleđa u smeru oslobođenja iz "Titove Jugoslavije" biti poništeno i zaboravljeno.
Međutim, na osnovu sve uočljivije kapitalizacije Rusije, uprkos Putinovog nastojanja da održi privid "Sovjetskog imidža", s jedne strane održavanjem autoritarne strukture vlasti, a sa druge, dajući narodu "hleba i igara", možda se i može priznati i slabost Gorbačova u odustajanju od sprovođenja svoga projekta. Ali u periodu proglašavanja "perestrojke" kao obnove humanije vizije društva - nasuprot slici Gulaga, kakva je važila u doba Jeljcina, sigurno da se Gorbačovljev projekt ne može predstaviti kao rušenje socijalističke perspektive, koja je bila već kompromitovana.
Iako i dalje nisu raščišćena neka ključna pitanja u pogledu definisanja "socijalizma" i da li je socijalizam mogao biti iznedren u atmosferi "kulta ličnosti" (kako u Sovjetskom Savezu tako i u bivšoj Jugoslaviji), prenebregavajući deo značajne istorije autentičnih i drugih oslobodilačkih pokreta u XX veku sve se više dolazi do zaključka da se moramo pokoriti neminovnoj savremenoj istoriji neupitne koncepcije tržišnog društva.
