Izvor: B92, 14.Okt.2010, 18:30 (ažurirano 02.Apr.2020.)
KV: Pomen žrtvama "krvavog oktobra"
Kraljevo -- Nekoliko stotina Kraljevčana u Spomen-parku odalo poštu sugrađanima koje su nemački vojnici u znak odmazde streljali u oktobru 1941. godine.
Gradonačelnik Kraljeva Ljubiša Simović je rekao da je "smrt u Srbiji u Drugom svetskom ratu započeta streljanjem u Kraljevu".
Posle počasnog plotuna i polaganja venaca, sveštenštvo Žičke eparhije održao je opelo.
Posle komemorativne sednice, u Spomen-parku položeni su venci i buketi svežeg >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << cveća, upaljene sveće i održan parastos svim žrtvama fašističkog terora.
Kiša i veoma hladno vreme nisu omeli veliki broj građana, potomaka i poštovalaca streljanih rodoljuba, da izađu i poklone se senima ljudi koji su život izgubili zbog izrazito neprijateljskog odnosa prema žiteljima Kraljeva i izbeglicama iz Slovenije nemačkog majora Otoa Desa, komandanta Kraljeva, neposrednog izvrsioca streljanja i vojnika 717. rezervne pešadijske divizije.
U pomen žrtvama gradonačelnik Kraljeva, Ljubiša Simović, još jednom je podsetio na golgotu srpskog naroda "Šezdeset i devet oktobara nas deli od najvećeg zla koje je zadesilo grad Kraljevo. Hiljade Kraljevčana više nije dočekalo niti jedan dan bniti jednog oktobra niti jedne naredne godine. Ostatak grada, zavijen u crno, svakog oktobra postavlja sebi i svetu samo jedno pitanje".
Drugi svetski rat najkrvaviji u istoriji čovečanstva, u Kraljevu ostavio je zastrašujući ožiljak pod Grdičkim brdom gde je iskopao grobnicu nekoliko hiljada nevino streljanih.Zločin je otpočeo 4. Oktobra 1941. Hapšenjem radnika Fabrike vagona u Kraljevu, trajao 16 dana, završivši se višednevnim masovnim streljanjem civila.
I dan, danas žrtve se broje. Potomci streljanih i retkih preživelih, sa tugom govore o nemilim događajima na "grdiškom lageru". O surovosti zločina koji je počinila 717. posadna divizija Vermahta, najrečitije govori starosna struktura streljanih u lageru, prema podacima do sada poznatih i istraženih istorijskih izvora, u činjenici da čak 10 procenata streljanih još nisu bili dočekali punoletstvo, ni vreme da postanu očevi.
Najveći broj streljanih je imao od 25 do 45 godina života, što posredno govori o razmerama tragedije - o porodicama ostalim bez hranitelja, gradu osiromašenom za ljude u punoj životnoj i radnoj snazi, o zatiranju jednog grada.
Malobrojni koji su preživeli krvavi kraljevački oktobar svedočili su kasnije da je stradanje počelo 14. oktobra 1941. godine, kada je u lokomotivsku halu Fabrike vagona zatvoreno oko 1.500 radnika Fabrike aviona, Fabrike vagona i železnickog čvora Kraljevo. Posle naredbe komandanta mesta o uvođenju vanrednog stanja sa prekim sudom, počelo je masovno streljanje u krugu Fabrike, u delu koji se zvao "lager".
Od 14. do 20. oktobra iz fabrickih hala izvođene su grupe od po sto radnika, a kako u Fabrici nije bilo dovoljno radnika za odmazdu - streljanje, izvršena je racija u samom gradu. Osim građana Kraljeva, pohapšene su i u halu sprovedene i izbeglice iz Slovenije, te Srbi koji su iz Bosne, Hrvatske i sa Kosova izbegli od terora ustaša i balista.
Uveče, 16. oktobra, pored zida lokomotivske hale Fabrike vagona, streljana je i grupa žena. Prva je bila Mileva Karajović, doktorka koja je u Komandi mesta oštro protestovala zbog masovnog streljanja.
Posle streljanja, svi pobijeni pokopani su u masovne grobnice, a poslednju grupu streljanih zakopali su članovi Vatrogasnog društva iz Kraljeva, koji su prvi i posvedočili o razmerama zločina. Ovo stratište i masovna grobnica opominju na vreme sloma čovečnosti i svih ljudskih vrednosti.Tačan broj streljanih se ni do danas ne zna, ali su istoričari na osnovu postojećih spisa konsataovali da je preko 2.000 nevinih žrtava ostalo na grdičkoj grobnici.
